Muzeum Emigracji

Czując zobowiązanie wobec milionów rodaków, piszących przez wieki historię naszego kraju z dala od Ojczyzny, postanowiliśmy stworzyć w Gdyni MUZEUM EMIGRACJI. Od "Wielkiej Emigracji", poprzez zarobkowe wędrówki ludów XIX/XX wieku, emigrację lat wojny, wschodni exodus Polaków pędzonych wolą carskich czynowników i stalinowskich oprawców, po emigracyjne fale lat PRL-U - marcową, solidarnościową, wreszcie dzisiejsze, ekonomiczno-kulturowe migracje.
 
Emigracja jest nieodłącznym składnikiem naszej pamięci, dlatego powstanie Muzeum Emigracji to wypełnienie istotnej luki w polskiej polityce historycznej. Trud zgromadzenia pod jednym dachem wszystkich wątków emigracyjnej historii jest zadaniem ambitnym, ale wartym podjęcia. Bo historia emigracji to historia burzliwa i fascynująca. Historia ludzi, często całych rodzin, szukających miejsca do życia -ludzi zdesperowanych, ale też odważnych.

Jak, kiedy, dlaczego, dokąd i z jakim skutkiem ruszali mieszkańcy ziem polskich

Poddani cesarzy Austro-Węgier, Prus i Rosji, później mieszkańcy najjaśniejszej Rzeczypospolitej, wojenni tułacze i obywatele PRL-U. Istotna będzie też muzealna opowieść o kulisach emigracyjnego biznesu - przerzut tysięcy ludzi między krajami a nawet kontynentami, to był prawdziwy przemysł. Punkty zborne, szlaki transportowe, instytucje zajmujące się emigracyjną logistyką, ludzie żyjący z organizacji przerzutu emigracyjnych mas. Wreszcie porty jako węzły tego systemu transportowego oraz warunki, w jakich do lepszego świata podróżowali Polacy z ziem polskich w czasach zaborów i w dwudziestoleciu międzywojennym.

Port w oczywisty sposób kojarzy się z historią emigracji

Polacy - obywatele imperiów carskiego, habsburskiego i pruskiego, opuszczali Europę właśnie poprzez porty - niemieckie, włoskie, francuskie. Także przez Gdańsk, wreszcie od 1923 roku przez Gdynię.

Gdynia - duma II Rzeczypospolitej - była kluczowym elementem rządowej polityki emigracyjnej. Zbudowano tutaj cały system obsługi ruchu emigranckiego, powstała flota transatlantyków. To właśnie Gdynia stała się "oknem na świat" II Rzeczypospolitej. I to stąd w ten świat  ruszali wielkopolscy chłopi, podhalańscy górale, Kaszubi, mieszkańcy Kresów, ale też Witold Gombrowicz czy Jan Kiepura. Gdynia zatem jak żadne inne miejsce w Polsce predestynowana jest do gromadzenia i popularyzowania wiedzy o naszym wychodźstwie. 

System obsługi ruchu emigranckiego

Oprócz Dworca Morskiego, zbudowano w lasach dzielnicy Grabówek Obóz Emigracyjny. Był to nowoczesny w skali europejskiej kompleks budynków, w których przybywające z całego kraju grupy  emigranckie przygotowywały się do opuszczenia kraju. Połączony był z Dworcem Morskim bocznicą kolejową, dzięki której emigrantów dowożono wprost pod burtę statku.

Na terenie wówczas nie zasiedlonym - w Babich Dołach - zbudowano szpital kwarantannowy, wykorzystywany także do leczenia emigrantów. Komunikację szpitala z portem zapewniać miała "Samarytanka" - motorówka sanitarna - pierwszy produkt w historii gdyńskiej stoczni. W pobliskim Wejherowie istnieje do dzisiaj budynek pierwszego polskiego etapu emigracyjnego. Funkcjonował do czasu zbudowania kompleksu w Grabówku.

Polityka emigracyjna II Rzeczypospolitej

Także Gdańsk ma swoją emigrancką historię. Przez gdański port w czasach pruskich i później, w okresie Wolnego Miasta, ekspediowano transporty emigrantów z ziem polskich; w Nowym Porcie działał polski etap emigracyjny. W miarę rozwoju Gdyni ciężar polskiego ruchu emigracyjnego przenosił się do powstającego portu. Pomagały w tym także akty prawne, które preferowały Gdynię jako centrum polskiego wychodźstwa.

Efektem aktywnej polityki emigracyjnej II Rzeczypospolitej było konsekwentne budowanie  floty statków pasażerskich. Pierwsze trzy stare parowce .Polonia", "Kościuszko" i "Pułaski", wyspecjalizowane były w obsłudze ruchu emigranckiego. Przeszły do naszej morskiej legendy za sprawą książek Karola Olgierda Burchardta. Ich rolę przejęły później, budowane już specjalnie na polskie zamówienie, dwie pary nowoczesnych motorowców "Piłsudski" i "Batory" oraz "Sobieski" i "Chrobry". Wszystkie cumowały przy Dworcu Morskim.



Muzem Emigracji w modernistycznym budynku Dworca Morskiego ul. Polska 1

Wciąż żyją w Gdyni kapitanowie i marynarze pływający, choć już w latach powojennych, na polskich "pasażerach" - "Batorym" i jego następcy :- ostatnim polskim transatlantyku "Stefan Batory" Dworzec Morski, Obóz Emigracyjny, kwarantanna, wreszcie pamięć o gdyńskiej flocie pasażerskiej i gdynianach, którzy tę historię tworzyli, to dostatecznie mocne argumenty za lokalizacją Muzeum Emigracji właśnie w Gdyni.

Siedzibą przyszłego Muzeum będzie, reprezentacyjny ongiś, historyczny budynek Dworca Morskiego. Przywracając do świetności ten jeden z istotnych zabytków gdyńskiego modernizmu liczymy, że stanie się on edukacyjno-badawczym centrum poznania skomplikowanych dziejów polskiej emigracji. Także współczesnego dialogu z rozrzuconymi po całym świecie polonijnymi skupiskami.

W zamierzeniach Muzeum Emigracji powinno stać się zatem rozpoznawalnym punktem na emigracyjno-polonijnej mapie. Miejscem gromadzenia materialnych reliktów i pamięci o tej niezwykłej historii. Budując Muzeum, stwarzamy środowiskom naukowym zajmującym się emigracją szansę prezentacji ich dorobku, ukazania panoramy burzliwych, dramatycznych i fascynujących dziejów wychodźstwa z ziem polskich na przestrzeni ostatnich około 250 lat.  Powinno być to także forum wymiany doświadczeń i popularyzacji osiągnięć naszej diaspory

Fenomen emigracji dotyczy niemal każdej polskiej rodziny. Dlatego Muzeum Emigracji powinno i może być miejscem historii każdego z nas.

24 czerwca 2010 r. Prezydent Gdyni Wojciech Szczurek oraz Prezes Zarządu Portu Gdynia S.A. Janusz Jarosiński podpisali List Intencyjny w sprawie wspólnych działań na rzecz realizacji idei Muzeum Emigracji w gmachu zabytkowego Dworca Morskiego przy ul. Polskiej 1.

W ramach promocji inwestycji, Muzeum Emigracji realizuje cykl spotkań z autorami i wydawcami najciekawszych i najnowszych publikacji poświęconych tematyce migracyjnej "Stacja Emigracja". Spotkania odbywają się w każdy ostatni czwartek miesiąca. Wydarzeniu towarzyszy sprzedaż książek w promocyjnej cenie.