Strategia współpracy międzynarodowej Gdyni

Pomimo tak krótkiej historii, ale dzięki swemu położeniu geopolitycznemu, dynamizmowi, który cechował ją od samego początku istnienia, oraz otwartości, Gdynia posiada długą tradycję stosunków siostrzanych z wieloma partnerami, a współpraca międzynarodowa zajmuje ważne miejsce wśród działań miasta. Właśnie dlatego w uznaniu za swoją działalność na polu międzynarodowym Gdynia otrzymała wiele nagród europejskich, w tym Złote Gwiazdy Partnerstwa, Honorową Flagę Rady Europy i Honorową Tablicę Rady Europy oraz najbardziej prestiżową - Nagrodę Europy. Niniejsza „Strategia współpracy międzynarodowej Gdyni", respektująca założenia polityki zagranicznej Rzeczpospolitej Polskiej oraz cele i zadania współpracy międzynarodowej województwa pomorskiego, ma na celu zdefiniować priorytety, obszary oraz zasady współpracy zagranicznej Gdyni na kolejne lata. Realizacja wskazanych w Strategii założeń będzie kolejnym etapem w procesie umocnienia pozycji Gdyni na arenie międzynarodowej oraz w strukturach europejskich, a także dowodem otwartości naszego miasta.

2. PRIORYTETY WSPÓŁPRACY MIĘDZYNARODOWEJ

Przy współpracy z partnerami zagranicznymi należy uwzględniać poniższe priorytety współpracy międzynarodowej miasta Gdyni. Są one zgodnie z założeniami „Strategii rozwoju Gdyni" i podlegają cyklicznej weryfikacji oraz uaktualnieniu:
a. dążenie do nadania Gdyni roli wiodącego ośrodka w dziedzinie gospodarki, nauki oraz kultury w Europie, a w szczególności w Regionie Morza Bałtyckiego,
b. aktywny udział Gdyni w przedsięwzięciach, inicjatywach oraz kampaniach realizowanych przez Unię Europejską i Radę Europy,
c. wykorzystanie środków Unii Europejskiej lub innych funduszy pomocowych do realizacji projektów będących w zgodzie z priorytetami wskazanymi w „Strategii rozwoju Gdyni",
d. tworzenie warunków stymulujących międzynarodową wymianę gospodarczą oraz sprzyjających lokowaniu nowych i rozwojowi już istniejących inwestycji zagranicznych w Gdyni,
e. promocja na arenie międzynarodowej Gdyni i jej potencjału w dziedzinie innowacji, nowych technologii oraz designu,
f. wspieranie i stymulowanie rozwoju zrównoważonego transportu publicznego oraz rozbudowa infrastruktury transportowej (morskiej, lądowej i lotniczej) we współpracy z partnerami zagranicznymi,
g. wdrażanie polityki zrównoważonego rozwoju miasta przy jednoczesnej ochronie środowiska naturalnego, a także podejmowanie działań na poziomie lokalnym i międzynarodowym na rzecz przeciwdziałania zmianom klimatycznym,
h. promocja i rozwój turystyki oraz tradycji morskich na forum międzynarodowym,
i. wspieranie inicjatyw przyczyniających się do lepszej integracji społeczeństwa europejskiego, w tym poprzez udział w wymianach szkolnych, inicjatywach kulturalno-sportowych organizowanych na terenie Gdyni lub w miastach siostrzanych/ zaprzyjaźnionych,
j. wzmacnianie oraz promowanie procesu budowy demokracji lokalnej i idei społeczeństwa obywatelskiego, w szczególności w krajach leżących po wschodniej granicy Unii Europejskiej m.in. poprzez realizację projektów, organizację wizyt studyjnych, staży i praktyk,
k. promocja prozdrowotnych i prospołecznych inicjatyw realizowanych we współpracy z miastami siostrzanymi, a tym samym aktywne wspieranie procesu integracji osób niepełnosprawnych i starszych oraz przeciwdziałanie ich społecznej izolacji,
l. angażowanie lokalnych podmiotów gospodarczych, placówek kulturalnych i naukowych, uczelni i szkół oraz organizacji pozarządowych we współpracę zagraniczną miasta Gdyni,
m. wymiana doświadczeń, inicjowanie oraz realizacja wspólnych przedsięwzięć i projektów na forum organizacji międzynarodowych, w szczególności tych, których Gdynia jest członkiem.

3. KIERUNKI WSPÓŁPRACY MIĘDZYNARODOWEJ

W celu realizacji zdefiniowanych powyżej priorytetów, działalność międzynarodowa Gdyni jest prowadzona w następujących obszarach:
a. Region Morza Bałtyckiego tzw. Europa Bałtycka - wybór ten podyktowany jest położeniem geograficznym Gdyni, jak również dynamicznym rozwojem współpracy gospodarczej, ekologicznej czy turystycznej pomiędzy państwami należącymi do tzw. Europy Bałtyckiej. Utworzenie w 2001 r. Bałtyckiego Koła Miast Siostrzanych Gdyni oraz dostępność środków unijnych przeznaczonych do realizacji projektów probałtyckich podkreśla priorytetowy charakter tego kierunku współpracy.
b. Unia Europejska - współpraca z pozostałymi państwami należącymi do Unii Europejskiej podyktowana jest realizacją wspólnej polityki europejskiej, jak również możliwością realizacji wspólnych projektów dofinansowanych ze środków Unii Europejskiej.
c. pozostałe kraje Europy, a w szczególności państwa leżące po wschodniej granicy Unii Europejskiej - o znaczeniu tej współpracy decydują m.in. możliwości stworzone przez fundusze pomocowe, jak również dotychczasowe oraz potencjalne kontakty gospodarcze pomiędzy naszymi krajami. Ponadto współpraca z krajami Europy wschodniej stawia Gdynię w roli eksperta, skłonnego do dzielenia się swoją wiedzą w zakresie budowania lokalnej demokracji oraz tworzenia społeczeństwa obywatelskiego.
d. Ameryka Północna, a w szczególności Stany Zjednoczone Ameryki oraz Kanada - wybór tego kierunku współpracy międzynarodowej determinowany jest możliwościami wykorzystywania doświadczeń amerykańskich, a także obecnością silnych środowisk polonijnych w tym kaszubskich, które bardzo często są katalizatorem bilateralnych przedsięwzięć.
e. Azja - współpraca z partnerami azjatyckimi, a w szczególności z Chinami uwarunkowana jest wieloletnimi doświadczeniami gdyńskimi w zakresie prowadzenia współpracy gospodarczej i wymiany doświadczeń z partnerami chińskimi.
f. pozostałe kierunki geograficzne (Ameryka Południowa, Australia oraz Afryka) - w przypadku otrzymania oferty nawiązania współpracy z partnerem z w/w kontynentów będzie ona każdorazowo rozpatrywania przy konsultacji społecznej i gospodarczej.

4. RODZAJE WSPÓŁPRACY MIĘDZYNARODOWEJ

Gdynia jako miasto aktywnie działające na arenie międzynarodowej, zaangażowane jest w wiele przedsięwzięć i inicjatyw o charakterze ponadregionalnym i ogólnoeuropejskim. W związku z powyższym regularnie otrzymuje propozycje nawiązania współpracy międzynarodowej z nowymi partnerami.

W celu sprecyzowania zasad i form prowadzonej przez miasto działalności zagranicznej, współpracę międzynarodową Gdyni można sklasyfikować następująco:

I. WSPÓŁPRACA BILATERALNA
a. współpraca na zasadzie miast siostrzanych - podstawą współpracy są bliskie więzi łączące Gdynię z jej miastami siostrzanymi, wynikające m.in. z podobieństw gospodarczych, korzystnego położenia geograficznego, czy wspólnej historii. Wzajemne przedsięwzięcia realizowane są na podstawie zawartej umowy o współpracy miast siostrzanych, wcześniej zaakceptowanej przez Radę Miasta Gdyni. Umowa taka winna być zawarta tylko z jednym miastem w danym kraju i zostaje podpisana na czas nieokreślony.
b. współpraca na zasadzie miast zaprzyjaźnionych - prowadzona jest z partnerem, który pomimo, iż nie spełnia części kryteriów wyznaczonych dla miasta siostrzanego, posiada potencjał pozwalający na realizację wspólnych działań, jednakże w mniejszym zakresie niż ma to miejsce w przypadku miast siostrzanych. Formalizacja tego typu relacji następuje na drodze zawarcia umowy o współpracy miast zaprzyjaźnionych, wcześniej zaakceptowanej przez Radę Miasta. Umowa ta może zostać podpisana z więcej niż z jednym miastem z danego kraju i zostaje zawarta na czas określony.
c. współpraca na zasadzie partnerstwa branżowego - podstawą nawiązania partnerstwa jest współpraca w ściśle określonym celu, np. wola realizacji wspólnego projektu (np. dofinansowanego ze środków europejskich itp.) lub innego przedsięwzięcia leżącego w interesie Gdyni. Usankcjonowaniem tego typu współpracy jest podpisanie listu intencyjnego lub umowy o partnerstwie zawieranych w celu realizacji konkretnego przedsięwzięcia. Dokumenty te mogą być podpisane z więcej niż jednym miastem w danym kraju i zostają zawarte na czas określony.

II. WSPÓŁPRACA MULTILATERALNA:
d. współpraca na forum organizacji międzynarodowych - daje możliwości współpracy w wielu dziedzinach z różnymi partnerami, którzy mają podobne priorytety, np. rozwój basenu Morza Bałtyckiego itp. Podstawą formalną takiej współpracy jest deklaracja członkowska podpisana przez władze gdyńskie po uprzedniej akceptacji ze strony Rady Miasta Gdyni.

5. WSPÓŁPRACA NA ZASADZIE MIAST SIOSTRZANYCH

Dotychczasowe doświadczenia w dziedzinie współpracy międzynarodowej wskazują, że przy nawiązywaniu współpracy ważne są podobieństwa pomiędzy partnerami, które można określić na podstawie szeregu kryteriów. Wspólne cechy charakteryzujące Gdynię i jej potencjalne miasto siostrzane będą bowiem rzutowały na rodzaj przedsięwzięć realizowanych przez oba miasta, a tym samym na efektywność i wymierne rezultaty współpracy bilateralnej.

Do kryteriów predestynujących wybór danego partnera na miasto siostrzane, z którym Gdynia zawrze umowę o współpracy należą:
a. lokalizacja geograficzna - sąsiedztwo/bliskość geograficzna jest bez wątpienia jednym z czynników intensyfikujących współpracę bilateralną, ponieważ nie tylko ułatwia kontakty interpersonalne, ale często wpływa na zbieżność priorytetów i inicjatyw podejmowanych przez oba miasta. Natomiast w przypadku wyboru partnera, który zlokalizowany jest w znacznej odległości od Gdyni, ważne jest, aby posiadał on dogodne połączenia komunikacyjne, które w znaczący sposób zminimalizują czas podróży z Gdyni.
b. status prawny - ważne jest, aby partner zagraniczny, z którym Gdynia zamierza zawrzeć umowę o współpracy miast siostrzanych, był odpowiednikiem jednostki samorządu terytorialnego. Podobny status partnera może pozytywnie wpłynąć na rodzaj i formy prowadzonej współpracy.
c. wielkość - wskazane jest, aby miasto, z którym Gdynia zamierza współpracować posiadało zbliżoną liczbę mieszkańców. W przypadku miasta o populacji znacznie mniejszej lub większej od Gdyni należy uwzględnić relację liczby mieszkańców danego miasta do wielkości zaludnienia państwa, w którym jest ono zlokalizowane.
d. profil gospodarczy - podobny rodzaj gospodarki (np. gospodarka morska, handel oraz usługi) jest kolejnym czynnikiem wpływającym na efektywność współpracy.
e. profil edukacyjny - funkcjonowanie ośrodków i instytucji oświatowych dodatkowo poszerza pole współpracy, potencjalnie przyczyniając się do zwiększenia i zróżnicowania form współpracy.
f. profil kulturalno-sportowy - obecność szerokiego spektrum instytucji kulturalnych (muzea, teatry, galerie itp.) oraz centrów sportowych (kluby sportowe, obiekty sportowe itp.) tworzy kolejne perspektywy współpracy bilateralnej.
g. obecność środowisk polonijnych - przedstawiciele Polonii są najczęściej najefektywniejszą siłą napędową rozwoju współpracy bilateralnej, a ich zaangażowanie przekłada się na konkretne przedsięwzięcia i inicjatywy dwustronne.

Współpraca na zasadzie miast siostrzanych regulowana jest postanowieniami umowy, która jest najważniejszym aktem prawnym formalizującym kontakty bilateralne. Umowa o współpracy miast siostrzanych winna zatem wskazywać dziedziny, w których strony umowy będą współpracować, realizując wspólne przedsięwzięcia i projekty. Jednocześnie, obok zawartej umowy, warto sporządzać cykliczne programy współpracy, które uwzględniałyby zmieniające się tendencje i kierunki polityczno-gospodarcze, warunkujące wzajemne relacje, a tym samym określałyby działania i inicjatywy, jakie miasta zamierzają zrealizować w danym okresie czasu.

Umowa o współpracy miast siostrzanych winna być podpisana tylko z jednym miastem z danego państwa. Podpisywanie takiej umowy z większą liczbą partnerów reprezentujących dany kraj kwestionowałoby unikalność wzajemnych relacji i powody, dla których zostały one zainicjowane. Umowa o współpracy miast siostrzanych jest zawierana na czas nieokreślony. Dokument ten może być poprzedzony innymi umowami zawieranymi na czas określony, np. umową o współpracy miast zaprzyjaźnionych.

6. WSPÓŁPRACA NA ZASADZIE MIAST ZAPRZYJAŹNIONYCH

Współpraca na zasadzie miast zaprzyjaźnionych jest formą kontaktów bilateralnych pośrednich pomiędzy współpracą na zasadzie miast siostrzanych a partnerstwem branżowym. Pojęcie miasta zaprzyjaźnionego oznacza partnera zagranicznego, który pomimo, iż nie spełnia części kryteriów wyznaczonych dla miasta siostrzanego, posiada potencjał pozwalający na realizację wielu wspólnych działań. Przedsięwzięcia te realizowane są na mniejszą skalę niż w przypadku miast siostrzanych, ale z kolei są bardziej złożone niż działania w ramach partnerstwa branżowego.

Formalizacja tego typu relacji następuje na drodze zawarcia umowy o współpracy miast zaprzyjaźnionych, wcześniej zaakceptowanej przez Radę Miasta. Wskazane jest, aby do zawieranej umowy dołączyć program współpracy, który wytyczy obszary wzajemnych działań oraz przedsięwzięcia, jakie oba miasta zamierzają wspólnie zrealizować.

W przypadku zawierania umowy o współpracy miast zaprzyjaźnionych nie stosuje się ograniczenia ilościowego co do partnerów z danego państwa. Umowa ta może więc zostać podpisana z więcej niż z jednym miastem z danego kraju i jest zawierana na czas określony.

Ponadto umowa o współpracy miast zaprzyjaźnionych stanowi jeden z etapów formalizowania współpracy z partnerem zagranicznym na zasadzie miast siostrzanych. Po przeprowadzeniu rekonesansu potencjału gospodarczego, kulturalnego, turystycznego itp. partnera zagranicznego oraz ustaleniu płaszczyzn współpracy bilateralnej, a także po uzyskaniu akceptacji ze strony Rady Miasta dochodzi do zawarcia umowy o współpracy miast zaprzyjaźnionych na czas określony (przynajmniej na okres dwóch lat). Wskazane jest, aby do zawieranej umowy dołączyć program współpracy na okres określony w umowie, który później umożliwi lepszą ewaluację wzajemnych kontaktów. W przypadku pozytywnej oceny dokonanej po upływie tego okresu, zawierana jest umowa o współpracy miast siostrzanych, tym razem dokument ten podpisywany jest na czas nieokreślony.

7. PARTNERSTWO BRANŻOWE

Położenie geopolityczne Gdyni predestynuje ją do roli pomostu łączącego państwa zachodnioeuropejskie z krajami wschodnioeuropejskimi, a także czyni z niej dogodne miejsce spotkań nad Bałtykiem.

Ta wyjątkowa rola Gdyni oraz dynamiczny proces poszerzania się granic Unii Europejskiej, a także rosnąca globalizacja sprawiają, że istnieje potrzeba intensyfikacji kontaktów międzynarodowych i rozszerzenia ich poza tradycyjną współpracę miast siostrzanych.

Ciekawym rozwiązaniem może być partnerstwo branżowe, które ustanawia się w celu realizacji konkretnego projektu, a o udziale Gdyni w międzynarodowym przedsięwzięciu czy multilateralnym projekcie (np. dofinansowanym ze środków europejskich lub innych funduszy pomocowych) decydują korzyści lokalne oraz ponadregionalne płynące z działań przewidzianych w danym projekcie.

Usankcjonowaniem tego typu współpracy jest podpisanie przez miasta uczestniczące w projekcie listu intencyjnego lub umowy o partnerstwie, zawieranych w celu realizacji konkretnego przedsięwzięcia. Dokumenty te (w przeciwieństwie do umów o współpracy miast siostrzanych) mogą być podpisane z więcej niż jednym miastem w danym kraju i zawierane są na czas realizacji danego projektu/przedsięwzięcia, czyli na czas określony.

O ile jednostką prowadzącą współpracę międzynarodową na zasadzie miast siostrzanych i miast zaprzyjaźnionych jest Referat Współpracy z Zagranicą w Biurze Prezydenta, o tyle relacje o charakterze partnerstwa branżowego leżą w kompetencji danego wydziału Urzędu Miasta Gdyni/jednostki organizacyjnej gminy realizujących dany projekt/przedsięwzięcie. Przy czym wydziały takie są zobligowane do cyklicznego przekazywania informacji na temat prowadzonej współpracy branżowej do Referatu Współpracy z Zagranicą w Biurze Prezydenta. Natomiast w przypadku jednostek organizacyjnych gminy wskazane jest, aby informacja o prowadzonej współpracy była przekazywana do w/w Referatu.

8. WSPÓŁPRACA NA FORUM ORGANIZACJI MIĘDZYNARODOWYCH

Gdynia urzeczywistnia założenia współpracy międzynarodowej nie tylko poprzez relacje bilateralne z partnerami z zagranicy, ale także poprzez udział w pracach organizacji międzynarodowych. Działalność w organizacjach międzynarodowych daje szerokie możliwości wymiany wiedzy i doświadczeń, lepszej integracji oraz realizacji wielu przedsięwzięć o kluczowym znaczeniu dla miast członkowskich. Członkostwo w organizacjach międzynarodowych może więc mieć charakter bardziej ogólny (przy czym, o ile to możliwe, wskazane jest zaangażowanie miasta w działalność w komisjach tematycznych) lub bardziej profilowany.

Ponadto aktywność w organizacjach międzynarodowych daje Gdyni możliwość nie tylko realizacji zadań statutowych organizacji (leżących w interesie miasta i będących w zgodzie z założeniami „Strategii rozwoju Gdyni"), ale przede wszystkim szansę wielo-płaszczyznowego zaprezentowania różnym partnerom swojego potencjału, a także jego rozwoju.

Podstawą formalną działalności Gdyni na forum organizacji międzynarodowych jest deklaracja członkowska podpisana przez władze gdyńskie po uprzedniej akceptacji ze strony Rady Miasta Gdyni.

9. PODMIOTY OKREŚLAJĄCE I REALIZUJĄCE WSPÓŁPRACĘ MIĘDZYNARODOWĄ

Współpraca międzynarodowa Gdyni winna być prowadzona wielopłaszczyznowo przy zaangażowaniu m.in. zarówno władz miasta, jak i przedstawicieli Rady Miasta Gdyni, a także pracowników samorządowych.

Organami gminy zaangażowanymi w ramach swoich kompetencji w działania na rzecz rozwoju działalności międzynarodowej Gdyni są:
a. Rada Miasta Gdyni, która wyraża zgodę na zawarcie umowy o współpracy na zasadzie miast siostrzanych oraz miast zaprzyjaźnionych, a także na przystąpienie miasta do międzynarodowych organizacji lub programów. Komisja Statutowa Rady Miasta opiniuje według kompetencji1 propozycję nawiązania współpracy z partnerem zagranicznym lub przystąpienia do organizacji międzynarodowej.
b. Prezydent Miasta Gdyni, który nawiązuje i rozwija międzynarodowe kontakty Gdyni, przy zaangażowaniu przedstawicieli Rady Miasta oraz administracji samorządowej. Ponadto zgłasza do Rady Miasta propozycję nawiązania kontaktów z nowym partnerem zagranicznym, a także po akceptacji Rady podpisuje umowy i porozumienia dot. współpracy międzynarodowej.
Ponadto współpraca międzynarodowa jest realizowana przez komórki organizacyjne Urzędu Miasta Gdyni:
c. Referat Współpracy z Zagranicą w Biurze Prezydenta, który dokonuje wstępnej selekcji potencjalnych partnerów oraz analizuje ofertę współpracy i przeprowadza konsultację z lokalnymi podmiotami gospodarczymi, placówkami kulturalnymi i naukowymi, uczelniami i szkołami oraz organizacjami społecznymi itp. w celu potwierdzenia zainteresowania współpracą. Ponadto Referat Współpracy z Zagranicą prowadzi bieżące kontakty i współpracuje z partnerami zagranicznymi. Jest także zobowiązany do prowadzenia ewidencji i dokumentowania przedsięwzięć realizowanych w ramach współpracy zagranicznej prowadzonej zarówno przez władze miasta, jak i wydziały Urzędu Miasta Gdyni oraz jednostki budżetowe miasta. Ponadto Referat koordynuje działalność Gdyni w organizacjach międzynarodowych.
d. wydziały Urzędu Miasta Gdyni, które inicjują współpracę branżową z partnerami zagranicznymi, której nadrzędnym celem jest realizacja konkretnego przedsięwzięcia bądź projektu. Kontakty te są prowadzone przy współpracy i wsparciu ze strony Referatu Współpracy z Zagranicą w Biurze Prezydenta i wydziały są zobligowane do cyklicznego przekazywania do Referatu informacji na temat prowadzonej współpracy.
Dodatkowo współpraca międzynarodowa Gdyni jest prowadzona przez:
e. jednostki organizacyjne gminy, które inicjują współpracę z partnerami zagranicznymi, której nadrzędnym celem jest realizacja przedsięwzięć bądź projektów zgodnych ze statutem jednostki. Kontakty te są prowadzone samodzielnie przez jednostki oraz (o ile istnieje taka potrzeba) przy wsparciu ze strony Referatu Współpracy z Zagranicą w Biurze Prezydenta, przy czym wskazane jest, aby jednostki te cyklicznie przekazywały do Referatu informacje na temat prowadzonej współpracy.
Dodatkowo we współpracę międzynarodową mogą być zaangażowane:
f. organizacje pozarządowe i inne zainteresowane podmioty, które są odbiorcami niektórych form współpracy międzynarodowej, a ponadto we własnym zakresie inicjują współpracę z partnerami zagranicznymi w celu realizacji projektów i przedsięwzięć będących w zgodzie ze statutem organizacji. Kontakty te są prowadzone samodzielnie przez organizacje pozarządowe, przy czym wskazane jest, aby cyklicznie przekazywały one informacje do Referatu Współpracy z Zagranicą w Biurze Prezydenta na temat prowadzonej współpracy.