Między medycyną, prawem i odpowiedzialnością społeczną w Gdyni

Gdynia po raz dziesiąty stała się miejscem spotkania wybitnych ekspertów z zakresu psychiatrii sądowej, prawa, psychologii i seksuologii. W dniach 22-23 maja 2026 roku odbył się X Jubileuszowy Międzynarodowy Kongres Psychiatrii Sądowej – wydarzenie, które przez ostatnią dekadę wypracowało pozycję jednego z najważniejszych forów wymiany doświadczeń pomiędzy środowiskiem medycznym i prawniczym.

Tegoroczna edycja miała szczególny charakter. Jubileusz stał się okazją nie tylko do podsumowania dziesięciu lat intensywnego rozwoju psychiatrii sądowej w Polsce i Europie, ale również do refleksji nad nowymi wyzwaniami wynikającymi ze zmian społecznych, doświadczeń pandemii oraz rosnącej potrzeby ochrony praw człowieka w systemie wymiaru sprawiedliwości.

Uroczystego otwarcia Kongresu dokonali prof. dr hab. n. med. Piotr Gałecki oraz dr n. prawn. SSA Krzysztof Eichstaedt, podkreślając znaczenie współpracy pomiędzy psychiatrami, psychologami, sędziami, prokuratorami i adwokatami. Organizatorzy zwracali uwagę, że psychiatria sądowa znajduje się dziś w centrum debaty dotyczącej bezpieczeństwa publicznego, odpowiedzialności karnej oraz granic ochrony praw jednostki.

Aureliusze dla wyjątkowych postaci

Jednym z najbardziej symbolicznych momentów wydarzenia była jubileuszowa ceremonia wręczenia Nagród Aureliusza „X lat Kongresu Psychiatrii Sądowej”. Wyróżnienia przyznano osobom i inicjatywom szczególnie zasłużonym dla rozwoju psychiatrii sądowej oraz ochrony praw pacjentów.

Profesor Joachim Foltys z nagrodą (fot. Aneta Marczak)

W kategorii „Postać” laureatem został profesor Joachim Foltys, zarządzający Klinicznym Szpitalem Psychiatrycznym w Rybniku za działalność, która łączy świat nauki, zarządzania organizacji i ochrony zdrowia.

Dominika Pietrzyk z nagrodą (fot. Aneta Marczak)

W kategorii „Media” nagrodę otrzymała Dominika Pietrzyk, pisząca o zdrowiu dla „Rzeczpospolitej”.

Nowe standardy oceny ryzyka przemocy

Pierwsza sesja Kongresu poświęcona była nowym standardom oceny ryzyka przemocy i funkcjonowaniu opieki ambulatoryjnej w psychiatrii sądowej. Dr Inga Markiewicz mówiła o potrzebie stworzenia bardziej spójnych i nowoczesnych standardów oceny ryzyka, które pozwolą skuteczniej chronić społeczeństwo, a jednocześnie respektować prawa pacjentów.
Duże zainteresowanie wzbudziło wystąpienie dr Małgorzaty Pyrcak-Górowskiej i dr Ingi Markiewicz dotyczące praktycznych aspektów opieki ambulatoryjnej w psychiatrii sądowej. Ekspertki zwracały uwagę, że skuteczny system wsparcia poza szpitalem może znacząco ograniczyć ryzyko ponownego popełnienia czynu zabronionego.
O odpowiedzialności systemu w kontekście zapobiegania kolejnym przestępstwom popełnianym przez osoby niepoczytalne mówił dr n. prawn. SSA Krzysztof Eichstaedt. Jego wykład wywołał szeroką dyskusję dotyczącą granic środków zabezpieczających oraz skuteczności obowiązujących rozwiązań prawnych.

Psychiatria sądowa między medycyną a prawem

Jednym z najważniejszych tematów Kongresu była relacja pomiędzy stanem zdrowia psychicznego i somatycznego a odpowiedzialnością karną. Prof. dr hab. n. med. Grzegorz Opielak przedstawił zagadnienie wpływu stanów somatycznych na poczytalność sprawcy, wskazując, jak złożone bywają współczesne opinie sądowo-psychiatryczne.
Duże emocje wzbudził także panel dotyczący tajemnicy psychiatrycznej. Prof. dr hab. n. med. Piotr Gałecki przedstawił perspektywę lekarza, podkreślając znaczenie zaufania pomiędzy pacjentem a psychiatrą. Z kolei prof. dr hab. n. praw. Rafał Kubiak omówił prawne granice tajemnicy lekarskiej w postępowaniu karnym, zwracając uwagę na konieczność wyważenia interesu społecznego oraz prawa pacjenta do prywatności.

Prelekcje wzbudzały duże zainteresowanie uczestników Kongresu (fot. Aneta Marczak)

Prawa człowieka i europejskie modele opieki

Ważnym punktem programu była debata poświęcona środkom zabezpieczającym oraz prawom człowieka. Dr hab. Michał Królikowski, prof. UW, podkreślał, że współczesna psychiatria sądowa musi stale poszukiwać równowagi pomiędzy bezpieczeństwem społecznym a poszanowaniem godności pacjenta.
Międzynarodowy wymiar Kongresu podkreśliły wystąpienia gości z Irlandii – prof. Harry’ego Kennedy’ego oraz prof. Mary Davoren. Eksperci przedstawili model opieki psychiatrii sądowej funkcjonujący w Irlandii, oparty na praktyce, wartościach i etyce. Na ich prezentację z dużym zainteresowaniem czekało wielu uczestników, szczególnie w kontekście europejskich kierunków rozwoju psychiatrii sądowej.

Nowe wyzwania opiniowania sądowego

Druga część dnia poświęcona była nowym wyzwaniom diagnostycznym i społecznym. Wystąpienie prof. dr hab. n. med. Małgorzaty Urban-Kowalczyk dotyczyło konsekwencje cielesnego zaburzenia dymorficznego dla opiniowania sądowego, wskazując na rosnącą liczbę spraw wymagających interdyscyplinarnej oceny.
Z kolei dr Marlena Banasik, prof. dr hab. Józef K. Gierowski oraz dr n. med. Agnieszka Walento-Nowacka planowali przedstawić nowoczesne narzędzia diagnostyczne służące identyfikacji czynników ochronnych i zarządzaniu ryzykiem przemocy.
Duże zainteresowanie budziły również wystąpienia poświęcone udziałowi osób z zaburzeniami psychicznymi w procesie karnym. Dr hab. Sławomir Steinborn, prof. UG, będzie analizować wykorzystanie wideokonferencji w postępowaniu karnym i wykonawczym, natomiast dr hab. Dariusz Świecki, prof. UŁ, przedstawi szerszy kontekst uczestnictwa osób z zaburzeniami psychicznymi w procesie karnym.

W Kongresie wzięło udział wiele wybitnych osobistości ze świata psychiatrii (fot. Aneta Marczak)

Jubileusz, który wyznacza kierunki przyszłości

Drugi dzień Kongresu miał mieć charakter podsumowujący i dyskusyjny. Uczestnicy zgodnie podkreślali, że psychiatria sądowa stoi dziś przed wyjątkowo trudnymi zadaniami – od oceny ryzyka przemocy i neuroróżnorodności, po ochronę praw człowieka i tworzenie nowoczesnych modeli opieki.

Jubileuszowa edycja Kongresu pokazała również, że bezpośredni dialog pomiędzy przedstawicielami prawa i medycyny pozostaje niezbędny. W świecie coraz bardziej zdominowanym przez technologie i komunikację zdalną uczestnicy doceniali możliwość prowadzenia dyskusji, wymiany doświadczeń oraz budowania środowiskowej współpracy.

X Międzynarodowy Kongres Psychiatrii Sądowej w Gdyni zakończył się nie tylko podsumowaniem minionej dekady, ale przede wszystkim wyznaczeniem nowych kierunków rozwoju tej wymagającej i niezwykle odpowiedzialnej dziedziny. Organizatorzy już dziś zapowiadają kontynuację inicjatywy, która przez lata stała się ważnym głosem w debacie o granicach odpowiedzialności, bezpieczeństwa i praw człowieka.

Patronat nad kongresem objęła Aleksandra Kosiorek, prezydent Gdyni.