O tym jak 100 lat temu odbywało się pranie, możemy dowiedzieć się m.in. dzięki zachowanym oryginalnym elementom wyposażenia pralni z budynku przy ul. Świętojańskiej 139-139A, który powstał na początku lat 30. XX w. w ramach Akcji budowlano-mieszkaniowej Zakładów Ubezpieczeń Społecznych. Akcja ta zakładała budowę budynków oraz zespołów budynków mieszkalnych na terenie Gdyni. Budynki posiadały wspólne pralnie dla mieszkańców, które były pomocnym udogodnieniem, ponieważ przed erą mechanicznych pralek indywidualnych oraz detergentów chemicznych, pranie było długotrwałym ręcznym procesem. Historia przedwojennych pralni Wspólne pralnie były standardowym rozwiązaniem w zabudowie wielorodzinnej w Gdyni, jednak w budynku przy ul. Świętojańskiej 139-139A nietypowe jest to, że zostały umieszczone na najwyższej kondygnacji, a nie w piwnicy.Każda pralnia była wyposażona w piec kaflowy opalany węglem lub drewnem z kotłem do wygotowywania prania, koryto służące do prania przy pomocy tarki oraz zbiornik do namaczania. Koryto i zbiornik były betonowe monolityczne i wykonywane na miejscu przy pomocy szalunku, przy czym koryto wykonano ze specjalnego betonu, który po wyszlifowaniu miał fakturę przypominającą lastryko.Detal pieca kaflowego w pralni w budynku przy ul. Świętojańskiej 139-139A w Gdyni (fot. Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków)Koryto do prania przy pomocy tarki w pralni w budynku przy ul. Świętojańskiej 139-139A (fot. Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków) Zbiornik do namaczania w pralni w budynku przy ul. Świętojańskiej 139-139A (fot. Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków) Wspólne pralnie często posiadały również w ręczne korbowe wyżymaczki, jednak nie ma informacji potwierdzającej, że pralnia w budynku przy ul. Świętojańskiej 139-139A była w takową wyposażona. Niemniej jednak zachowaną oryginalną wyżymaczkę można obejrzeć przy domu Antoniego i Bronisławy Konopków przy ul. Słupeckiej 9.Budynek przy ul. Słupeckiej 9 i wyżymaczka przy budynku (fot. B. Ponikiewski) Los pralni w budynku przy ul. Świętojańskiej 139-139A W związku z planowaną przez Wspólnotę Mieszkaniową Świętojańska 139-139A przebudową pomieszczenia pralni na komórki lokatorskie, Zarząd Wspólnoty zwrócił się do Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków z propozycją przekazania zachowanych elementów wyposażenia pralni. Po oględzinach na miejscu stwierdzono, że elementy możliwe i warte zachowania to kafle z pieca wraz z jego metalowymi częściami oraz koryto. Zadania polegającego na demontażu obiektów i przewiezieniu ich do magazynu urzędu podjął się pan Henryk Ostanek, prowadzący w Gdyni zakład ogólnobudowlany.Piec został zinwentaryzowany (m.in. ponumerowano kafle), potem rozebrano go na części, natomiast koryto ze względu na znaczny ciężar i rozmiar zostało przecięte na pół. Następnie zachowane elementy zostały zabezpieczone i przewiezione do magazynu.Przecięte na pół koryto w trakcie transportu (fot. Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków) Zachowane elementy pralni z budynku przy ul. Świętojańskiej 139-139A w przyszłości planuje się wykorzystać w celach wystawowych. Szczególne podziękowania należą się Wspólnocie Mieszkaniowej, za inicjatywę i chęć uratowania wartościowych historycznie elementów wyposażenia.Opracował: mgr inż. arch. Karol Łątkowski Opublikowano: 17.07.2026 16:01 Autor: Maria Hotel (maria.hotel@gdynia.pl) Zmodyfikowano: 18.07.2026 17:43 Zmodyfikował: Małgorzata Omachel - Kwidzińska