Dekoracje snycerskie z elewacji zajazdu Adlera zabytkiem miesiąca maja 2026. Maj to doskonały miesiąc na spacery po gdyńskim Orłowie i świetna okazja do odwiedzin „Adlerówki” zlokalizowanej przy ul. Orłowskiej 8, która jest unikatowym zabytkiem w skali Pomorza Gdańskiego.Widok ogólny budynku przy ul. Orłowskiej 8 po rewaloryzacji, 2016 r. (fot. B. Ponikiewski) Rys historyczny Dawny zajazd z gospodą i kilkoma pokojami gościnnymi został zbudowany przez Jana Adlera w pierwszej połowie XIX w. i od nazwiska właściciela pochodzi jego popularna nazwa używana do dzisiaj. Do wybuchu II wojny światowej budynek nieprzerwanie pełnił funkcje turystyczne i jeszcze na początku lat 30. XX w. należał do kolejnego pokolenia tej samej rodziny.W 1946 r. zajazd przeszedł na własność Skarbu Państwa i na krótki czas stał się siedzibą Domu Wypoczynkowego Państwowego Monopolu Spirytusowego. Od lat 50. XX w. budynek jest użytkowany przez Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych. Po kompleksowej rewaloryzacji w latach 2011-2013 częściowo powrócił do historycznej funkcji i teraz na parterze budynku znowu mieści się restauracja.W 1978 r. dawny zajazd Adlera został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych, a cztery lata później w 1982 r. dodatkowo znalazł się w granicach objętego ochroną konserwatorską zespołu ruralistyczno-kuracyjnego Orłowo.Dawny zajazd Adlera, fotografia archiwalna - pocztówka, 1909 r., ze zbiorów Muzeum Miasta Gdyni, sygn. MMG/HM/II/3507/17, www.gdyniawsieci.pl Architektura Pierwotny wygląd zajazdu znany jest z historycznych pocztówek. Budynek był parterowy, murowany, przekryty wysokim dwuspadowym dachem. Po około 50 latach od momentu powstania, w 1899 r. syn Jana Adlera – Józef (II) – wzniósł kolejne piętro w szkieletowej konstrukcji z belek drewnianych, z wypełnieniem ceglanym. Dziś w strukturze elewacji nadal wyraźnie widać te dwie fazy powstania.Od strony wschodniej znajdowała się dwupiętrowa drewniana weranda, którą w 1936 r. rozebrano i zastąpiono murowaną, parterową dobudówką służącą celom restauracyjno-dancingowym. Dziś to szkolna Galeria „Debiut”. Na elewacjach umieszczone zostały detale snycerskie (artystycznie rzeźbione w drewnie dekoracje), a na dachu nad głównym wejściem zbudowano wieżyczkę (hełm) pokrytą blachą tłoczoną w łuski. Pod względem formy architektonicznej obiekt jest niepowtarzalny.Fragment elewacji z detalami snycerskimi oraz hełm po pracach konserwatorskich, 2016 r. (fot. B. Ponikiewski) Dekoracje Na elewacji pierwszego piętra wyeksponowano dekoracje snycerskie – drewniane motywy wachlarzowych półrozet o typie muszlowym, powiązane z belkami w kształcie odwróconego łuku oraz półrozety umieszczone na dekoracyjnych kartuszach. Pod okapem dachu na osi głównego wejścia zlokalizowano podwieszany, ażurowy ornament drewniany z rzeźbionym monogramem „J A” oraz rokiem zakończenia budowy piętra „1899”. W szczytach elewacji bocznych umieszczono dekoracyjne elementy z ażurową wicią roślinną i drewnianą sterczyną pośrodku. Połączone na drewniane kołki elementy szkieletu konstrukcji urozmaicono fazowaniami krawędzi, pomalowanymi na kolor inny niż same belki.Drewniane wachlarzowe ozdoby wywodzą się z niemieckiej architektury fachwerkowej (konstrukcja złożona z drewnianego szkieletu wypełnionego murem lub gliną) i stosowane były już w okresie renesansu na budynkach w Westfalii czy Dolnej Saksonii. W okolicy Orłowa i Gdyni podobne elementy dekoracyjne są bardzo rzadko spotykane. Przykłady zastosowania motywu wachlarzowej półrozety znajdziemy na elewacjach pojedynczych budynków z przełomu XIX i XX w. np. w Sopocie i w Toruniu, ale budynki te pod względem formy architektonicznej znacznie odbiegają od orłowskiej Adlerówki. Bibliografia: Hirsch, R., Łozowska, C. (2022). Rewaloryzacja historycznego zajazdu Adlera w Gdyni Orłowie. Zabytkowa Architektura Drewniana w ośrodkach Miejskich - Problematyka Ochrony, Warszawa, 249-258Kitowski S., Sołtysik M.J., (2014). Orłowo. Dzieje, krajobraz, architektura. Perła międzywojennej Gdyni, GdyniaOpracowała: mgr Celina Łozowska Galeria zdjęć Pobierz galerię Detal dekoracji przed pracami, 2011 r. (fot. R. Hirsch) Pobierz zdjęcie Detal dekoracji po pracach, 2015 r. (fot. R. Hirsch) Pobierz zdjęcie Ażurowy ornament drewniany z monogramem „J” przed pracami konserwatorskimi, 2011 r. (fot. R. Hirsch) Pobierz zdjęcie Ażurowy ornament drewniany z monogramem „A” przed pracami konserwatorskimi, 2011 r. (fot. R. Hirsch) Pobierz zdjęcie Detal snycerski – rok ukończenia nadbudowy 1. piętra, przed pracami konserwatorskimi, 2011 r. (fot. R. Hirsch) Pobierz zdjęcie Detal – widoczne połączenia na drewniane kołki i fazowania krawędzi, pomalowane na kolor inny niż same belki, 2015 r. (fot. R. Hirsch) Pobierz zdjęcie Fragment elewacji wschodniej, 1 piętro, przed pracami konserwatorskimi, 2011 r. (fot. R. Hirsch) Pobierz zdjęcie Fragment elewacji wschodniej, 1 piętro, po pracach konserwatorskich, 2016 r. (fot. B. Ponikiewski) Pobierz zdjęcie Warunki pobierania Wszelkie prawa do zdjęć lub grafik prezentowanych w ramach portalu, należą do Prowadzącego portal lub do podmiotów z nim współpracujących i podlegają ochronie prawnej. Prowadzący portal zezwala na kopiowanie i przedstawianie utworów jedynie w celach niekomercyjnych oraz pod warunkiem zachowania go w oryginalnej postaci i zachowaniem kontekstu tematu, do którego zostało wykorzystaneprzez redakcję gdynia.pl. Opublikowane materiały powinny zawsze zawierać źródło, czyli adres strony www.gdynia.pl. Na publikowanie utworów w innych celach wymagana jest zgoda właściciela strony czyli Prowadzącego portal. Opublikowano: 26.05.2026 14:24 Autor: Maria Hotel (maria.hotel@gdynia.pl) Zmodyfikowano: 27.05.2026 08:28 Zmodyfikował: Aleksandra Dylejko