Szlak UNESCO - Modernistyczne Centrum Gdyni

Modernistyczne centrum Gdyni – miejsce, w którym historię można odkrywać, spacerując ulicami miasta i przyglądając się jego architekturze.

Gdynia w ciągu kilkunastu lat przekształciła się z nadmorskiej wsi w nowoczesne miasto portowe. Najpełniej tę niezwykłą przemianę widać właśnie tutaj – w architekturze odważnej, funkcjonalnej i inspirowanej ideami modernizmu.

Dziś ten obszar modernistycznego centrum Gdyni jest częścią światowego dziedzictwa UNESCO. W lipcu 2026 roku 87,9 hektarów historycznego śródmieścia zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Znajdziemy tu układ urbanistyczny, w którym tradycyjna siatka ulic i zwarte pierzeje łączą tradycyjne zasady kształtowania miasta z nowoczesnymi ideami modernizmu. Funkcjonalna architektura i harmonijnie zaplanowane ulice tworzą spójną, niepowtarzalną całość. To one pozwalają lepiej zrozumieć, dlaczego właśnie ta część miasta została uznana za miejsce o wyjątkowej wartości dla całego świata. Modernistyczne centrum Gdyni było projektowane jako nowoczesne miasto, w którym relacja z morzem stanowić miała podstawę całej kompozycji urbanistycznej.

Przebieg Szlaku UNESCO - Modernistycznego Centrum Gdynia

Przebieg Szlaku UNESCO - Modernistycznego Centrum Gdynia

Trasa Szlaku UNESCO - Modernistyczne Centrum Gdyni

Dystans: ok. 3,5 km
Czas przejścia: ok. 100 min

Szlak UNESCO - Modernistyczne Centrum Gdyni - obiekty na trasie:

Plac Konstytucji – świadectwo różnych etapów powstawania miasta, budynki różnorodne stylistycznie

1. Dworzec Kolejowy Gdynia Główna
Plac Konstytucji 1

2. Sąd Rejonowy w Gdyni
Plac Konstytucji 5

3. Państwowy Bank Rolny
ul. Wójta Jana Radtkego 53

Ulica Jana z Kolna – dawna granica terenów miasta z portem i koleją

4. Zespół Miejskiej Hali Targowej w Gdyni
ul. Wójta Radtkego 36-38

Skrzyżowanie ulic 3 Maja i Starowiejskiej – najstarszej ulicy dawnej wsi

Ulica 10 Lutego – główna oś kompozycyjna śródmieścia: zachód–wschód / miasto–morze

5. Bank Polski
ul. 10 Lutego 20-22

6. Budynek biurowy ZUS - obecnie Urząd Miasta Gdyni / Centrum Modernizmu w Gdyni
ul. 10 Lutego 24

7. Dom Mieszkalny Funduszu Emerytalnego Pracowników Banku Gospodarstwa Krajowego tzw. Bankowiec
ul. 3 Maja 27/31, róg ul. 10 Lutego oraz róg ul. Batorego

8. Urząd Pocztowo-Telegraficzny
ul. 10 lutego 10

9. Budynek dawnego Banku Gospodarstwa Krajowego
ul. 10 Lutego 8

Ulica Antoniego Abrahama – woonerf i przestrzeń przyjazna mieszkańcom

10. Kamienica Bolesława i Genowefy Orłowskich
ul. 10 Lutego 5

11. Kamienica Augustyna Krauzego tzw. Dom Burmistrza
ul. Abrahama 25

12. Kamienica Reicha i Birnbauma
ul. Abrahama 28

Ulica Świętojańska – główna oś handlowa, północ–południe / port–miasto

13. Kamienica firmy PAGED
ul. Świętojańska 44

14. Kamienica Franciszki Glasenappowej
ul. Świętojańska 42

15. Gdynia Modernizm InfoBox
ul. Świętojańska 30

Dzielnica Reprezentacyjna – otwarcie miasta na morze – Skwer Kościuszki

16. Kamienica Adama Jurkowskiego
Skwer Kościuszki 16

17. Kamienica Zygmunta Peszkowskiego
Skwer Kościuszki 14

18. Kamienica Stanisława Pręczkowskiego
Skwer Kościuszki 10-12

Molo Południowe – sztuczny pirs

19. Dworzec Żeglugi Przybrzeżnej
Aleja Jana Pawła II 2

20. Dom Żeglarza Polskiego – obecnie Wydział Nawigacyjny Uniwersytetu Morskiego w Gdyni
Aleja Jana Pawła II 3

21. Akwarium Gdyńskie – dawna Stacja Morska
Aleja Jana Pawła II 1

Basen Żeglarski im. gen. Mariusza Zaruskiego i Plaża Śródmieście

Szlak UNESCO - Modernistyczne Centrum Gdyni - opis trasy:

Plac Konstytucji – świadectwo różnych etapów powstawania miasta, budynki różnorodne stylistycznie

Plac Konstytucji to przestrzeń przed głównym dworcem kolejowym, która stała się jednym z ważnych punktów wyjścia dla planowania nowoczesnej Gdyni. Dla osób przybywających koleją był i nadal jest to pierwszy punkt spotkania z miastem. Projektanci, Roman Feliński i Adam Kuncewicz, wykorzystali go jako element wyznaczający położenie i orientację innych części miasta. To przykład nowoczesnego myślenia o urbanistyce, w którym port, kolej i drogi zyskały kluczowe znaczenie dla rozwoju miasta.

Obecny gmach dworca kolejowego Gdynia Główna (Plac Konstytucji 1) powstał w latach 1950-1957. Jego projekt stworzył Wacław Tomaszewski, architekt doskonale znany z gdyńskich realizacji okresu międzywojennego. Budynek dworca tworzą dwie różniące się wysokością bryły. Niższa, dwukondygnacyjna część od strony Placu Konstytucji mieści ogólnodostępną przestrzeń dworca. Od strony torów znajduje się wyższa, czterokondygnacyjna część biurowa. Wnętrze dworca kryje niezwykle interesujące mozaiki autorstwa Teresy Pągowskiej i Hanny Żuławskiej, przedstawiające port gdyński (w holu kasowym), dwa biegnące pegazy i uskrzydlone koło – symbol kolei (nad wejściem do dawnej sali restauracyjnej, w której obecnie mieści się McDonald’s) oraz dwie pozostałe: morska flora i fauna, a także maszty żaglowców (hol bagażowy). Warto zajrzeć również do samej restauracji, w której znajduje się spektakularne malowidło na suficie wykonane pod nadzorem prof. Juliusza Studnickiego. Przedstawia ono smoka, niedźwiedzicę, słońce i niektóre znaki zodiaku. Dworzec został gruntownie odrestaurowany w latach 2010-2012.

Po przeciwnej stronie placu znajduje się budynek Sądu Rejonowego w Gdyni (Plac Konstytucji 5), zaprojektowany przez Zbigniewa Karpińskiego, Tadeusza Sieczkowskiego oraz Romana Sołtyńskiego w 1936 roku, w wyniku ogólnopolskiego konkursu architektonicznego. To jeden z najbardziej charakterystycznych przykładów modernistycznej architektury Gdyni, z dynamiczną bryłą – centralną, prostopadłościenną część z wejściem i wysokim holem otaczają dwa symetryczne skrzydła, łagodnie wygięte w łuk. We wnętrzach zachowały się elementy oryginalnego wyposażenia i wystroju, są to m.in. posadzki z płyt lastrykowych, filary z okładziną stiukową imitującą marmur, drewniane ławy w holach i przy salach rozpraw oraz część oryginalnej stolarki drzwiowej. Dobrze zachował się też oryginalny wystrój sal rozpraw z dębowym wyposażeniem meblowym.

Zespół Miejskiej Hali Targowej (ul. Wójta Radtkego 36/38) powstał w latach 1936-1938 według projektu Jerzego Müllera i Stefana Reychmana. Kompleks, będący jednym z ciekawszych osiągnięć polskiej architektury międzywojennej, składa się z kilku części, z których najbardziej charakterystyczna jest tzw. hala łukowa. Jej unikalną szkieletową konstrukcję tworzy dziewięć potężnych stalowych łuków, każdy o rozpiętości około 35 metrów. Ich rytm można dostrzec zarówno na zewnątrz, jak i we wnętrzu hali. Duże przeszklenia wypełniają wnętrze światłem i nadają konstrukcji lekkości. Uzupełnieniem kompleksu jest niższa tzw. hala płaska, a także rampy wyładowcze oraz niewielka, oddzielona architektonicznie hala rybna. We wnętrzach zachowały się oryginalne posadzki z masywnych płytek ceramicznych z dopasowanymi do nich specjalnie wyprofilowanymi kształtkami, służącymi za korytka odpływowe.

Hale targowe do dziś pełnią swoją pierwotną funkcję handlową, a ponadto w hali łukowej mieści się dziś Muzeum Kameralne poświęcone historii obiektu, a w jej podziemiach zagościło stowarzyszenie Halo Kultura z przestrzenią co-workingową środowisk twórczych.

Ulica 10 Lutego – główna oś kompozycyjna śródmieścia: zachód–wschód / miasto–morze

Główna oś kompozycyjna Gdyni to wyjątkowe założenie urbanistyczne, które prowadzi ulicą 10 Lutego przez Skwer Kościuszki w kierunku morza aż do Mola Południowego. Zwarta zabudowa ulicy 10 Lutego stopniowo ustępuje szerokiej przestrzeni Skweru Kościuszki, a następnie otwartej i nadmorskiej Alei Jana Pawła II. Oś otwiera panoramiczny widok na morze. Jest nie tylko ważnym elementem komunikacyjnym, ale przede wszystkim symbolem Gdyni – miasta, które powstało w ścisłym powiązaniu z morzem i portem.

Przy skrzyżowaniu ulic 3 Maja i 10 Lutego znajduje się dawny budynek Banku Polskiego (ul. 10 Lutego 20-22/ ul. 3 Maja 25), zaprojektowany przez warszawskiego architekta Stanisława Filasiewicza i wzniesiony w latach 1928-1929. Architektura budynku łączy klasycyzujące formy z nowoczesnymi rozwiązaniami, tworząc elegancką i harmonijną kompozycję, charakterystyczną dla wczesnego modernizmu Gdyni. W narożnej, reprezentacyjnej części mieściła się sala bankowa, natomiast w pozostałych skrzydłach znajdowały się biura i mieszkania dla pracowników. Obecnie budynek przygotowywany jest pod funkcję hotelową.

Natomiast po prawej stronie, przy skrzyżowaniu ulic 10 Lutego i 3 Maja znajduje się jeden z najbardziej charakterystycznych przykładów gdyńskiego modernizmu – dawny budynek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ul. 10 Lutego 24), zaprojektowany przez warszawskiego architekta Romana Piotrowskiego i wzniesiony w latach 1935-1936. Obiekt ten został wpisany do rejestru zabytków bardzo wcześnie, bo już w 1972 roku (jako pierwszy budynek modernistyczny w Polsce i trzeci zabytek w Gdyni), a obecnie mieści się tu Urząd Miasta Gdyni.

Warto przyjrzeć się jego prostej, geometrycznej kompozycji. Budynek tworzą bryły o różnej wysokości, zestawione w dynamiczną całość. Zaokrąglony narożnik, wysunięty przed linię zabudowy, nadaje mu niemal opływowy kształt i przywodzi na myśl kadłub statku, przypominając zacumowany na lądzie transatlantyk i będąc charakterystycznym nawiązaniem do morskiej tożsamości Gdyni.

Jasną, gładką elewację przecinają szerokie pasy okien, a ciemny granit parteru kontrastuje z jasnym wapieniem pińczowskim wyższych kondygnacji. Dzięki temu budynek sprawia wrażenie lekkiego i dynamicznego. W przyziemiu budynku mieściły się sklepy i jedna z najsłynniejszych gdyńskich kawiarni „Cafe Bałtyk”. Obecnie znajduje się tu Centrum Modernizmu i Miejska Informacja Turystyczna, czyli miejsce, w którym można lepiej poznać modernistyczną Gdynię, zobaczyć architektoniczne detale, skorzystać z modernistycznej biblioteczki, obejrzeć materiały filmowe, wziąć udział w spotkaniach i zajęciach edukacyjnych oraz otrzymać materiały o szlakach po modernistycznym centrum Gdyni itp.

Jednym z najbardziej charakterystycznych i największych przedwojennych obiektów mieszkalnych modernistycznego centrum Gdyni jest budynek Funduszu Emerytalnego Banku Gospodarstwa Krajowego, czyli popularny Bankowiec, przy ul. 3 Maja 27-31. Zaprojektowana przez warszawskiego architekta Stanisława Ziołowskiego kamienica ma trzy skrzydła, najdłuższe biegnie wzdłuż ulicy 3 Maja. Budynek powstawał etapami w latach 1936-1939.

To wyjątkowy przykład tzw. stylu okrętowego. Zaokrąglona wieżyczka narożna, zwieńczona masztem flagowym, przywodzi na myśl mostek kapitański statku. Poziome pasy okien i loggie przypominają burty, a okrągłe okna od strony podwórza – okrętowe bulaje. Z kolei dwie najwyższe kondygnacje zostały uskokowo cofnięte, co nawiązuje do układu pokładów statku, a jednocześnie optycznie zmniejsza bryłę budynku. Żelbetowa konstrukcja i przeszklony parter otwierający budynek na ulicę dopełniają jego nowoczesnego charakteru. Całość przypomina statek zacumowany przy miejskiej ulicy.

Wnętrze budynku zachwyca zachowanymi detalami, które pokazują, jak ważna dla modernistów była nie tylko funkcjonalność, ale także jakość i estetyka codziennej przestrzeni. Elegancję wejścia podkreślają niewielkie ceramiczne płytki, których charakterystyczny kształt przypomina gorset – stąd ich potoczna nazwa gorseciki. Na szczególną uwagę zasługują klatka schodowa z tzw. duszą, czyli schody z otwartą przestrzenią pomiędzy biegami. Taka konstrukcja nadaje klatce lekkość i pozwala lepiej ją doświetlić.

Jest jeszcze jedna rzecz, która wyróżnia Bankowiec – w jego podziemiu działa stworzone przez mieszkańców Mini Muzeum Bankowiec, którego kustoszem i dobrym duchem jest Maria Piradoff-Link. Zwiedzanie możliwe jest wyłącznie po wcześniejszym umówieniu. Warto też zajrzeć do kawiarni Cafe Cyganeria, nawiązującej wystrojem do art déco.

Przy skrzyżowaniu ulic 10 Lutego i Władysława IV znajduje się Urząd Pocztowo-Telegraficzny (ul. 10 Lutego 10), zaprojektowany przez Juliana Putermana-Sadłowskiego przy współpracy z Antonim Miszewskim i wzniesiony w latach 1928-1929. To najwcześniejszy reprezentacyjny budynek użyteczności publicznej w śródmieściu Gdyni, wzniesiony w stylu modernistycznym. Już w chwili powstania wyróżniał się nowoczesnością i reprezentacyjnym charakterem z jasną elewacją i wydatnymi przeszkleniami w formie rytmicznych rzędów, ogromnych prostokątnych okien. Gmach poczty wkrótce okazał się zbyt mały dla szybko rozwijającej się Gdyni, dlatego w 1938 roku, według projektu inż. Antoniego Miszewskiego, nadbudowano dwie dodatkowe kondygnacje. Zmieniono w ten sposób pierwotną sylwetkę budynku, podwyższając jego niższą część do poziomu narożnej ściany.

Kolejny obiekt po tej samej stronie ulicy to dawny budynek Banku Gospodarstwa Krajowego (ul. 10 Lutego 8), obecnie siedziba Banku Pekao S.A. Budynek zaprojektował Konstanty Jakimowicz, a jego budowa i późniejsze przekształcenia przypadały na lata 1928-1929 oraz 1937-1939. Budynek reprezentuje umiarkowany modernizm. Uwagę zwracają charakterystyczne, wysunięte części elewacji, czyli ryzality. Ich forma nawiązuje do klasycznych rozwiązań architektonicznych i nadaje bankowi bardziej reprezentacyjny charakter.

Przy skrzyżowaniu ul. 10 Lutego z ul. Abrahama znajduje się luksusowa kamienica narożna Bolesława i Genowefy Orłowskich (ul. 10 Lutego 5), zbudowana w 1935 roku na podstawie projektu Zbigniewa Karpińskiego i Stanisława Ziołowskiego. Jasna elewacja budynku została urozmaicona kontrastującymi brązowymi gzymsami i zróżnicowaną fakturą. Od strony ulicy Abrahama kamienica ma cztery piętra, natomiast od ulicy 10 Lutego jest o jedną kondygnację wyższa. We wnętrzu (dostępnym tylko dla mieszkańców) mieści się reprezentacyjna klatka schodowa z wachlarzowym układem schodów, a także mozaikowymi posadzkami ułożonymi z wielobarwnych, drobnych płytek terakotowych, tzw. irysków.

Pod adresem Abrahama 25 znajduje się niepozorna, niska kamieniczka, która swoją architekturą przypomina bardziej domy z XIX wieku niż nowoczesne modernistyczne budynki. Kamienicę wybudował w latach 1927-28 pierwszy burmistrz miasta Gdyni – Augustyn Krauze. W jednym z dawnych mieszkań zlokalizowanych na parterze Mirosław Studniak otworzył tzw. tzw. Dom Burmistrza, czyli klimatyczną galerię, w której organizowane są wystawy i wydarzenia kulturalne, najczęściej związane z historią miasta.

Dla kontrastu na tej samej ulicy, pod adresem Abrahama 28, znajduje się jedna z najbardziej nowoczesnych i elegancko wyposażonych kamienic modernistycznych Gdyni. Powstała w latach 1935-36 według projektu Edwarda Fuhrschmieda, na zlecenie bogatych kupców Izraela Reicha i Wolfa Birnbauma. Architekt połączył w projekcie cechy późnego funkcjonalizmu z nurtem luksusowym. Na każdym z pięter znalazły się po trzy mieszkania, z których w jednym zamieszkał sam architekt. Budynek wyposażony został w szereg udogodnień i nowoczesnych rozwiązań. W reprezentacyjnej sieni i klatce schodowej wykorzystano znakomite możliwości jakie daje lastryko, które zastosowano na posadzkach, schodach, lamperiach ścian, balustradach i parapetach, w eleganckiej kolorystyce białego, szarego i czarnego materiału skomponowanego w geometryczne wzory.

Ulica Świętojańska – główna oś handlowa, północ–południe / port–miasto

Ulica Świętojańska wraz z Placem Kaszubskim i ulicą Portową tworzy drugą – obok osi łączącej miasto z morzem (czyli 10 Lutego – Skweru Kościuszki – Mola Południowego) – najważniejszą oś urbanistyczną śródmieścia Gdyni tzw. główną oś handlową. Jej przebieg wyznacza niemal prostą linię z północy na południe, która łączy port z centrum miasta. Oś ta ma znacznie starszą historię niż modernistyczna Gdynia, jest śladem dawnej drogi wiejskiej łączącej Gdynię z Oksywiem. Wraz z rozwojem miasta przekształciła się w główną ulicę handlową, wokół której zaczęło powstawać nowoczesne centrum miasta.

Przy skrzyżowaniu ulic Świętojańskiej i Armii Krajowej znajduje się kamienica firmy PAGED (ul. Świętojańska 44), zaprojektowana przez Jana Bochniaka w 1934 roku. Był to jeden z pierwszych w Gdyni domów biurowo-mieszkalnych, zbudowany z inicjatywy Polskiej Agencji Eksportu Drewna. Po wojnie obiekt przejęło Biuro Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej, które do dziś zajmuje znaczną część budynku.

Kamienica została zaprojektowana na planie litery L. Jej architekturę wyróżnia prostota, monumentalność i rytm. Szczególną uwagę przyciąga uskokowy narożnik, podwyższony o jedną kondygnację i zwieńczony tarasem. To właśnie tutaj architekt Jan Bochniak zastosował jedno z pierwszych w Gdyni rozwiązań polegających na podkreśleniu pionowego podziału elewacji za pomocą kontrastujących lizen. Zestawiono je z poziomymi rzędami okien, tworząc charakterystyczny rytm fasady. Warto zwrócić uwagę na kamienne okładziny, gzymsy i tarasy.

Nieopodal wzniesiono kamienicę Franciszki Glasenappowej (ul. Świętojańska 42) zaprojektowaną przez Tadeusza Jędrzejewskiego i wzniesioną w latach 1936-1938. To przykład umiarkowanego modernizmu, w którym architekt połączył prostotę formy z ciekawymi rozwiązaniami przestrzennymi. Na szczególną uwagę zasługuje asymetrycznie ukształtowany narożnik z zaokrąglonymi balkonami, wspartymi na smukłych filarach. Ostatnią kondygnację cofnięto względem linii fasady, co nadaje budynkowi lekkość i podkreśla jego geometryczną kompozycję.

Ciekawie rozwiązano także parter. Za dużymi witrynami wyeksponowano konstrukcję słupową budynku, dzięki czemu można dostrzec jedną z charakterystycznych zasad architektury modernistycznej – oddzielenie konstrukcji od elewacji.

Przy ul. Świętojańskiej 30 znajduje się Gdynia Modernizm InfoBox, w którym można zobaczyć ogromną makietę centrum miasta Gdyni o rozmiarach 8 x 4 m. Imponuje ona nie tylko wielkością, ale i dbałością o odwzorowanie każdego szczegółu. Na makiecie podświetlony został obszar modernistycznego centrum Gdyni, które od 2015 roku jest Pomnikiem Historii, a od lipca 2026 roku dobrem wpisanym na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Niemal 140 budynków wzniesiono przy ul. Świętojańskiej, pozostałe 310 znajdziemy przy innych gdyńskich ulicach stanowiących ścisłe centrum miasta. Dopełnieniem dla makiety są duże ekrany, które zabierają odwiedzających w wyjątkową filmową podróż po modernistycznych szlakach śródmieścia Gdyni. Warto tutaj zapoznać się też z prezentowaną wystawą przedstawiającą perły gdyńskiego modernizmu. Każdy prezentowany na wystawie obiekt jest unikatem i przedsmakiem tego co zobaczyć można w rzeczywistości na szlaku.

Skwer Kościuszki razem z Molem Południowym i Aleją Jana Pawła II oraz Basenem Żeglarskim im. gen. Mariusza Zaruskiego tworzą tzw. Dzielnicę Reprezentacyjną Gdyni – najbardziej symboliczną przestrzeń miasta zaprojektowaną jako wielkie otwarcie Gdyni na morze.

To właśnie tutaj główna oś miasta, biegnąca od ulicy 10 Lutego przez Skwer Kościuszki, wychodzi zbudowanym od zera, sztucznym pirsem w morze i prowadzi 630 metrów w głąb Bałtyku. Zwarta zabudowa skweru stopniowo ustępuje luźniejszej, otwartej przestrzeni Alei Jana Pawła II, otwierając szeroką panoramę na morze, port i basen żeglarski. Wzdłuż alei znajdują się historyczne statki muzea Dar Pomorza i ORP Błyskawica – których maszty stały się charakterystycznym elementem nadmorskiego krajobrazu. U południowego końca Mola planowano także Forum Morskie – reprezentacyjny plac otoczony ważnymi budynkami, między innymi ratuszem i bazyliką. Ten ambitny projekt nie został jednak zrealizowany. Plany przerwał wybuch II wojny światowej, a po wojnie nie powrócono do ich realizacji.

Przy Skwerze Kościuszki 16 mieści się kamienica będąca jednym z najbardziej efektownych przykładów gdyńskiego modernizmu. Powstała w latach 1937-1938 dla Adama Jurkowskiego, wybitnego farmaceuty i profesora Uniwersytetu Poznańskiego. Projekt przygotowali Zbigniew Kupiec i Tadeusz Kossak, architekci związani z najważniejszymi modernistycznymi realizacjami Gdyni.

Jasną, prostą fasadę kamienicy Jurkowskiego zdobią żółte ceramiczne płytki oraz charakterystyczne okna wstęgowe, biegnące przez całą szerokość budynku. Zostały one osadzone w kontrastujących ciemnych ramach w smukłych filarkach z czarnego lastryka. Wprowadzenie okien wstęgowych było możliwe dzięki odsunięciu fasady od szkieletowej konstrukcji budynku, czyli zastosowaniu tzw. wolnej fasady. Uwagę zwracają ponadto zaokrąglone przeszklenie przy wejściu i okrągłe filary parteru. Apartamenty były wyjątkowo przestronne i luksusowe – zajmowały całe piętro, miały pięć pokoi, gabinet i poczekalnię dla klientów. Budynek wyposażono także w windę i centralne ogrzewanie.

Kolejny budynek to kamienica Zygmunta Peszkowskiego przy Skwerze Kościuszki 14, wzniesiona w latach 1927-1928 według projektu Włodzimierza Prochaski i Stanisława Odyńca-Dobrowolskiego. Cechuje go charakterystyczny narożnik, wyższy o jedną kondygnację i podkreślony rytmem balkonów. Prosta bryła, płaski dach, duże okna i kontrastowe kolory zastąpiły tradycyjne ozdoby. To właśnie tutaj pojawił się nowy sposób kształtowania narożników, który później często powtarzano w centrum Gdyni.

W kamienicy na każdym piętrze znajdowały się po dwa przestronne mieszkania: sześcio- i czteropokojowe. Zaprojektowano je zgodnie z nowoczesnymi zasadami dbałości o komfort życia. Salon można było połączyć z jadalnią za pomocą składanych drzwi, tworząc większą, otwartą przestrzeń. Duże łazienki i toalety doświetlały świetliki – rozwiązanie wówczas rzadko spotykane w Gdyni.

Kamienica Peszkowskiego była jedną z pierwszych wysokich, modernistycznych budowli przy Skwerze Kościuszki i ważnym krokiem w procesie przemiany Gdyni w nowoczesne miasto.

Kolejny obiekt to kamienica Stanisława Pręczkowskiego przy Skwerze Kościuszki 10/12, zaprojektowana przez inżyniera architekta Tadeusza Jędrzejewskiego. Powstawała etapami w latach 1930-1937 i należy do najciekawszych przykładów gdyńskiego modernizmu.

Posiada charakterystyczny, zaokrąglony narożnik budynku, którego kształt przypomina mostek kapitański statku: to jeden z pierwszych wyraźnych przykładów nawiązania do morskiego charakteru Gdyni w architekturze. Opływowe formy połączono tu z prostymi, geometrycznymi bryłami, rytmem okien i balkonów oraz płaskim dachem.

Wnętrza również zaprojektowano zgodnie z nowoczesnymi zasadami funkcjonalizmu. Mieszkania miały składane drzwi, które pozwalały łączyć pokoje, wydzielone strefy sanitarne i miejsca na wbudowane szafy. Zrezygnowano także z tradycyjnych pieców na rzecz centralnego ogrzewania.

Przy ul. Waszyngtona 44 znajduje się dawny budynek Żeglugi Polskiej utrzymany w stylu historyzmu, obecnie użytkowany przez Marynarkę Wojenną. Powstał w latach 1927-29, a jego projektantem był Adam Ballenstedt. Swoją siedzibę miało tu państwowe przedsiębiorstwo armatorskie Żegluga Polska. Przed wejściem od strony ul. Waszyngtona umieszczono zabytkowe armaty, płyty poświęcone marynarzom, którzy zginęli w czasie II wojny światowej oraz tablice pamiątkowe. Warto zwrócić uwagę, że zanim powstała współczesna zabudowa naprzeciwko, reprezentacyjny gmach zwrócony frontem do morza w pierwszej linii zabudowy wraz z innymi usytuowanymi przy ul. Waszyngtona budynkami administracji morskiej (Państwowy Instytut Meteorologiczny, Biuro Budowy Portu, Instytut Rybacki) stanowił część wyeksponowanej wschodniej „fasady miasta”.

Przy Molo Południowym zacumował ORP Błyskawica, czyli ostatni zachowany niszczyciel z czasów II wojny światowej. Od 1976 roku jest okrętem muzeum, częścią Muzeum Marynarki Wojennej. Tuż obok zobaczyć można trzymasztową fregatę Dar Pomorza, zakupioną w 1929 roku z przeznaczeniem na statek szkoleniowy dla przyszłych marynarzy. Obecnie działa jako żaglowiec muzeum. Przy nabrzeżu zlokalizowany jest również zaprojektowany pod koniec lat 60. XX w. przez Lecha Zaleskiego budynek Dworca Pasażerskiego Żeglugi Gdańskiej.

Na końcu Mola Południowego, po prawej stronie widać dawny Dom Żeglarza Polskiego, a obecnie Wydział Nawigacyjny Uniwersytetu Morskiego w Gdyni (ul. Jana Pawła II 3), zaprojektowany przez Bohdana Damięckiego i Tadeusza Sieczkowskiego. Obiekt wraz z hotelem i przystanią żeglarską (basen żeglarski, nabrzeża, hangary, obiekty warsztatowe) miał pełnić funkcję centrum polskiego żeglarstwa, jednak wybuch II wojny światowej pokrzyżował te plany.

Składający się z trzech części gmach budowano w latach 1938-1939 oraz 1947-1948. Zwróć uwagę na charakterystyczne połączenie prostych, geometrycznych form (od strony Mola Południowego). Najbardziej efektowna jest środkowa, pionowa część budynku z długimi oknami wstęgowymi widoczna od strony basenu żeglarskiego. Jej zwieńczenie przypomina mostek kapitański statku – wyraźnie nawiązując do morskiego charakteru Gdyni. Przeszklone powierzchnie, zaokrąglone narożniki i poziome linie nadają budynkowi lekkość i dynamikę.
To jeden z bardziej charakterystycznych przykładów modernizmu marynistycznego w Gdyni.

Tuż obok znajduje się dawna Stacja Morska, przekształcona w 1971 r. na Akwarium Gdyńskie i Muzeum Oceanograficzne, zaprojektowane przez Lecha Zaleskiego. To jedna z najchętniej odwiedzanych placówek edukacyjnych w Polsce, prezentująca świat roślin i zwierząt związanych z wodą. Budynek powstał na bazie przedwojennej koncepcji kompleksu poświęconego morzu. W 1938 roku ukończono tu Stację Morską, a po wojnie rozbudowano ją o muzeum i akwarium.

Za Uniwersytetem Morskim mieści się Basen Żeglarski im. gen. Mariusza Zaruskiego, czyli akwen o wymiarach 260 na 130 metrów, który został zaprojektowany jako trzeci ważny element Dzielnicy Reprezentacyjnej. Z jego nabrzeży można obserwować codzienne życie mariny oraz panoramę Kamiennej Góry.

U południowego krańca mola planowano także Forum Morskie – reprezentacyjny plac otoczony ważnymi budynkami, między innymi ratuszem i bazyliką. Ten ambitny projekt nie został jednak zrealizowany. Plany przerwał wybuch II wojny światowej, a po wojnie nie powrócono do ich realizacji.

Do basenu przylega śródmiejska plaża. Znajduje się ona poza obszarem wpisanym na listę światowego dziedzictwa UNESCO, ale w granicach jego strefy buforowej, czyli obszaru otaczającego modernistyczne centrum Gdyni i pomagającego chronić je przed ewentualnymi niekorzystnymi zmianami w sąsiedztwie.

Dziękujemy za wspólne odkrywanie modernistycznej Gdyni!

Opublikowano: 24.08.2026 14:15
Autor: Estera Grubert (estera.grubert@gdynia.pl)
Zmodyfikowano: 04.09.2026 16:06
Zmodyfikował: Estera Grubert