Uwaga! Od soboty 24 października cała Polska staje się strefą czerwoną, będą również obowiązywać nowe zasady bezpieczeństwa. W przestrzeni publicznej zasłoń usta i nos.

Uwaga! Od soboty 24 października cała Polska staje się strefą czerwoną, będą również obowiązywać nowe zasady bezpieczeństwa. W przestrzeni publicznej zasłoń usta i nos.

Co nowego

Gdyńskie konserwacje – Elewacje budynków historycznych

Zdjęcie przedstawia elewację modernistycznego budynku przy ul. 3 Maja /fot. BKZ

Zdjęcie przedstawia elewację modernistycznego budynku przy ul. 3 Maja /fot. BKZ

19.09.2020 r.

Ukształtowanie i wykończenie elewacji budynków to kluczowy element formy architektonicznej budynków historycznych i współczesnych. W budynkach Gdyni, które powstawały na przestrzeni wieków elewacje te przybierały bardzo różne formy w zależności od czasu powstania, funkcji i stylu architektury.

Najstarsze budynki historyczne Gdyni, pochodzące z przełomu XIX i XX w., miały najczęściej elewacje z surowej czerwonej cegły, z nierzadko dekoracyjnie uformowanymi w cegle fryzami i nadprożami okien. Pojawiały się też elewacje drewniane i otynkowane.

Na zdjęciu ceglana elewacja budynku przy ul. Św. Mikołaja 9
Ceglana elewacja budynku przy ul. Św. Mikołaja 9, pocz. XX w.

Na zdjęciu elewacja d. Zajazdu Adlera (obok Liceum Sztuk Plastycznych)
Elewacja d. Zajazdu Adlera (ob. Liceum Sztuk Plastycznych), przy ul. Orłowskiej 8, przełom XIX i XX w., parter murowany, piętro w konstrukcji ryglowej z ozdobnym zwieńczeniem szczytu ryzalitu.

Na zdjęciu drewniana elewacja budynku przy ul. Tatrzańskiej 15

Drewniana elewacja budynku przy ul. Tatrzańskiej 15, lata 30. XX w.

Kiedy w latach 20. XX w. rozpoczęto budowę portu i miasta, elewacje nowych domów i budynków użyteczności publicznej w Śródmieściu kształtowano bardzo ozdobnie. Miały często wysokie dachy kryte dachówkami lub blachą, a na elewacjach umieszczano wiele dekoracyjnych detali architektonicznych, takich jak kolumny, gzymsy, pilastry, obramienia itd.

Na zdjęciu elewacja kamienicy Jakuba Scheibe przy ul. Jana z Kolna 2 z ozdobnymi wysokimi półkolumnami jońskimi
Elewacja kamienicy Jakuba Scheibe przy ul. Jana z Kolna 2, koniec lat. 20. XX w., fasada historyzująca, z ozdobnymi wysokimi półkolumnami jońskimi.

Kiedy pod koniec lat 20. XX w. pojawił się w Gdyni modernizm, zrezygnowano z budowy wysokich dachów i stopniowo przestano stosować wyraziście dekorowane elewacje. Pojawiła się poważna trudność, polegająca na konieczności zróżnicowania płaskich, oszczędnych w detale powierzchni ścian. Zaczęto w związku z tym stosować różnorodne materiały wykończeniowe, które łączono kompozycyjnie i opracowywano na wiele sposobów. Płyty kamienne, okładziny z cegieł i z płytek oraz przede wszystkim tynki o różnych kolorach i fakturach, tworzyły dyskretne, elegancje i często niepowtarzalne efekty plastyczne.

Na zdjęciu budynek przy ul. 3 Maja 27-31. Elewacje powyżej parteru wykończone są okładziną z płyt kamiennych z wapienia pińczowskiego
Budynek przy ul. 3 Maja 27-31, lata 30. XX w., elewacje powyżej parteru wykończone okładziną z płyt kamiennych z wapienia pińczowskiego.

Na zdjęciu modernistyczna elewacja budynku przy ul. Krasickiego 36
Modernistyczna elewacja budynku przy ul. Krasickiego 36-38, lata 30. XX w., zestawienie tynków szlachetnych o różnych barwach i sposobie opracowania.

Na zdjęciu budynek przy ul. Inżynierskiej 111. Elewacja jest oblicowana żółtymi płytkami ceramicznymi
Budynek przy ul. Inżynierskiej 111, lata 30. XX., elewacja oblicowana żółtymi płytkami ceramicznymi.

Na zdjęciu budynek YMCA przy ul. Żeromskiego 26. Elewacja jest wykończona szarymi cegłami cementowymi
Budynek YMCA przy ul. Żeromskiego 26, pocz. lat 50. XX w., elewacja wykończona szarymi cegłami cementowymi.

Z biegiem lat, na skutek zniszczeń wojennych, nieprawidłowych przebudów i prac remontowych wiele elewacji zatraciło swój pierwotny wystrój i charakter. Oryginalne wykończenie elewacji budynków historycznych jest istotną, integralną częścią formy architektonicznej i dokumentem swojej epoki. W związku z tym ważna jest jego ochrona oraz działania restauratorskie, które pozwolą zachować lub przywrócić historyczny wygląd elewacji.

Na prace konserwatorskie przy elewacjach budynków historycznych można uzyskać dotację z budżetu Gminy Gdynia. Właściciele niektórych obiektów już z tego skorzystali. Więcej informacji na temat zasad przyznawania dofinansowania: www.gdynia.pl/zabytki/dotacje.

Opracowanie tekstu: Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków.
Zdjęcia: Biuro MKZ i Bartłomiej Ponikiewski.