„Ślepa plamka” z Gdyńską Nagrodą Dramaturgiczną. Nieoczekiwany finał R@Portu

Były wzruszenia, radość, muzyka i wyjątkowa atmosfera. W sobotni wieczór, 24 października, Teatr Miejski im. Witolda Gombrowicza w Gdyni stał się miejscem świętowania współczesnej polskiej dramaturgii. Podczas uroczystej gali 19. Gdyńskiej Nagrody Dramaturgicznej, odbywającej się w ramach Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych R@Port, poznaliśmy laureatów tegorocznych konkursów. Najważniejsze wyróżnienie trafiło do Maliny Prześlugi za sztukę „Ślepa plamka”. Wieczór przyniósł także nowe otwarcie dla polskiego teatru – podpisanie listu intencyjnego w sprawie powołania Koalicji Teatrów na rzecz Polskiej Dramaturgii.

Tegoroczna Gdyńska Nagroda Dramaturgiczna trafiła do Maliny Prześlugi za „Ślepą plamkę”. Kapituła w składzie: Antonia Lloyd-Jones, Katarzyna Minkowska i Magdalena Rigamonti wyłoniła laureatkę po ponownej analizie pięciu finałowych tekstów oraz zapoznaniu się z ich czytaniami performatywnymi.

Wideo i montaż: Przemysław Dopke

W uzasadnieniu werdyktu jurorki podkreśliły:

„Ślepa plamka” – opowieść, która dzieje się w głowach nas wszystkich. Harmonijna kakofonia, która ze sceny na scenę ujawnia swój ukryty porządek. Precyzyjny tekst zwraca uwagę na codzienny aspekt politycznej i społecznej rzeczywistości. Autorka potrafi uchwycić perspektywę każdego z bohaterów.

Brak mi słów, jestem zaskoczona – powiedziała Malina Prześluga tuż po odebraniu nagrody. – Myślę, że to moje pisanie wynika z jakiejś bardzo silnej potrzeby opowiedzenia tego, co czuję o sobie samej. To jest jakiś rodzaj autoterapii... A to, że mi się to jeszcze ubiera w słowa, które inni chcą czytać albo słuchać, to jest dodatkowy efekt uboczny.

„Zamknij oczy Nel” już wkrótce na gdyńskiej scenie

W 19. edycji konkursu zmieniła się formuła przyznawania nagród. Po raz pierwszy wszyscy twórcy finałowych tekstów otrzymali nagrody finansowe – po 10 tys. zł brutto oraz pamiątkowe plakietki. Nagroda Główna to 30 tys. zł brutto i statuetka Gdyńskiej Nagrody Dramaturgicznej.

O pięciu finałowych dramatach i ich autorach pisaliśmy wcześniej w artykule „Znamy finalistki i finalistów 19. Gdyńskiej Nagrody Dramaturgicznej”.

Tegoroczna edycja przyniosła jeszcze jedno nowe wyróżnienie. Nagrodę Specjalną Teatru Miejskiego w Gdyni otrzymał Piotr Domalewski za dramat „Zamknij oczy Nel” – przejmujące studium żałoby, pamięci i dorastania, łączące realizm z surrealizmem, osobistą historię z uniwersalnym doświadczeniem straty. Nagroda daje możliwość wystawienia sztuki w bieżącym lub następnym sezonie artystycznym.

Wszyscy nagrodzeni na scenie (fot. Paweł Budziński)

Osiem teatrów, wspólna idea

Gala była nie tylko okazją do uhonorowania twórców, lecz także momentem ważnym dla przyszłości polskiej dramaturgii. Podpisano list intencyjny w sprawie powołania Koalicji Teatrów na rzecz Polskiej Dramaturgii. Osiem instytucji z całego kraju zadeklarowało współpracę na rzecz rozwoju i promocji współczesnego polskiego dramatu.

Dramaturdzy i dramaturżki zasługują na więcej, niż to, co ich w tej chwili spotyka – podkreśla Marta Miłoszewska, dyrektorka Teatru Miejskiego im. Witolda Gombrowicza w Gdyni. – Teksty Gdyńskiej Nagrody Dramaturgicznej, co już stwierdzałam w mojej koncepcji programowej, kiedy startowałam w konkursie [na dyrektora Teatru Miejskiego – przyp. red.], trochę wpadały w czarną dziurę. To znaczy miały jedno wystawienie, i to w najlepszym wypadku. Wiele z nich w ogóle nie przechodziło tego testu sceny. I z tego wzięło się takie marzenie, taka myśl: co by było, gdyby skrzyknąć grupę fajnych, dobrych, wpływowych teatrów, które dogadałyby się, że wpuszczamy te teksty w obieg teatralny? I udało się przekonać do tego pomysłu grupę bardzo prężnie działających teatrów, ich dyrektorów i kierowników literackich.

Sygnatariuszami porozumienia zostały: Teatr Miejski im. Witolda Gombrowicza w Gdyni, Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, Teatr Dramatyczny im. Gustawa Holoubka w Warszawie, teatry im. Stefana Jaracza w Olsztynie i Łodzi, Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach, Teatr Telewizji Polskiej oraz Teatr Polskiego Radia.

Ustanowienie Koalicji Teatrów na rzecz Polskiej Dramaturgii. Na scenie: Marta Miłoszewska, dyrektorka Teatru Miejskiego im. Witolda Gombrowicza w Gdyni oraz inni dyrektorzy teatrów (fot. Paweł Budziński)
Pierwszą inicjatywą koalicji było ustanowienie pozaregulaminowej, honorowej nagrody dla autorki lub autora tekstu zakwalifikowanego do finału Gdyńskiej Nagrody Dramaturgicznej. Jej pierwszą laureatką została również Malina Prześluga za „Ślepą plamkę”.

Koalicja zamierza inicjować wspólne przedsięwzięcia artystyczne, edukacyjne i promocyjne wspierające współczesną polską dramaturgię. Szczegóły przyszłych działań zostaną ogłoszone w późniejszym terminie.

Doceniono także młodych krytyków teatralnych

Wśród emocji towarzyszących ogłaszaniu kolejnych werdyktów znalazło się również miejsce na uhonorowanie tych, którzy o teatrze piszą. Podczas gali poznaliśmy laureatów 13. Konkursu im. Andrzeja Żurowskiego skierowanego do krytyczek i krytyków teatralnych do 35. roku życia. W tegorocznej edycji 16 uczestników zgłosiło 48 recenzji. Kapituła podkreśliła wysoki poziom merytoryczny prac i dojrzałość warsztatu ich autorów.

Mateusz Kaliński odbiera nagrodę z rąk wiceprezydentki Gdyni Oktawii Gorzeńskiej (fot. Paweł Budziński)

Nagrodę Prezydenta Miasta Gdyni w wysokości 7 tys. zł otrzymał Mateusz Kaliński. Jury doceniło jego pisane z rozmachem recenzje-eseje, osadzające spektakle w szerokim kontekście kulturowym. Szczególną uwagę zwróciła analiza przedstawienia „Rejs. Historia” Radosława Stępnia według Witolda Gombrowicza, a także dbałość o piękno języka i klarowność argumentacji.

Ta nagroda ma dla mnie symboliczne znaczenie, ponieważ w tym teatrze rozpoczynałem takie poważniejsze pisanie krytyczne o sztuce – mówi laureat. – Współpracowałem wtedy przy redakcji Gazetki Festiwalowej, to było chyba w 2018 roku. I mam jakąś taką nadzieję, że to pokazuje, że te gazetki przy festiwalach są ważne. To jest wspaniałe miejsce dla młodych krytyków, żeby się rozwijali – żeby publikować swoje teksty i zdobywać warsztat.

Nagroda Marszałka Województwa Pomorskiego, również w wysokości 7 tys. zł, przypadła Magdalenie Ożarowskiej. Jej recenzje odsłaniają opresyjną rzeczywistość współczesnego świata, okrucieństwo wojny i przemoc wobec kobiet, ale również siłę sztuki zdolnej przekształcać rzeczywistość. Kapituła wyróżniła sugestywność argumentacji, komunikatywność i dyskretne poczucie humoru autorki.

R@Port – powrót, który miał swój rytm

Uroczystość była częścią Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych R@Port, który po pięciu latach przerwy powrócił do Gdyni. Od 21 do 24 października festiwal łączył różne dziedziny sztuki – od teatru i performansu po muzykę, taniec, film i sztuki wizualne. Ważną częścią programu były czytania performatywne pięciu dramatów zakwalifikowanych do finału Gdyńskiej Nagrody Dramaturgicznej.

Muzycznych emocji podczas gali dostarczył występ Kuby Więcka i Kozy, który spotkał się z bardzo ciepłym, entuzjastycznym przyjęciem publiczności. Artyści wnieśli do uroczystego wieczoru energię i swobodę, a widzowie znakomicie się bawili.

Podczas gali nie zbrakło muzycznych emocji (fot. Paweł Budziński)
Ten wieczór zapisze się w historii Gdyńskiej Nagrody Dramaturgicznej także za sprawą nowych inicjatyw: zmienionej formuły nagradzania, możliwości scenicznej realizacji wyróżnionego dramatu oraz zawiązania Koalicji Teatrów na rzecz Polskiej Dramaturgii.

R@Port powrócił do Gdyni nie tylko z nową formułą, lecz także z konkretnymi pomysłami na wspieranie twórców i współczesnego polskiego dramatu.

Więcej o festiwalu i jego programie można przeczytać na stronie Teatru Miejskiego w Gdyni.