Co nowego

Gdyńskie konserwacje - kamienne elewacje

Kolaż trzech zdjęć przedstawiających: Budynek biurowy ZUS, ob. Urząd Miasta Gdyni przy ul. 10 Lutego 24, jedyny w Gdyni przykład budynku, w którym płytami kamiennymi oblicowano wszystkie elewacje; D. Bank Gospodarstwa Krajowego przy ul. 10 Lutego 10, masywne lizeny wykonane z bloków żółto-szarego wapienia, pozostałe partie elewacji wykończone tynkiem; Fragment elewacji BGK - masywne bloki kamienia tworzące lizeny, ustawione są na cokołach z czerwonego granitu

Kolaż trzech zdjęć przedstawiających: Budynek biurowy ZUS, ob. Urząd Miasta Gdyni przy ul. 10 Lutego 24, jedyny w Gdyni przykład budynku, w którym płytami kamiennymi oblicowano wszystkie elewacje; D. Bank Gospodarstwa Krajowego przy ul. 10 Lutego 10, masywne lizeny wykonane z bloków żółto-szarego wapienia, pozostałe partie elewacji wykończone tynkiem; Fragment elewacji BGK - masywne bloki kamienia tworzące lizeny, ustawione są na cokołach z czerwonego granitu.

26.09.2020 r.

W latach 30. XX w. ukształtowanie i poszukiwanie różnorodności plastycznej płaskich elewacji budynków modernistycznych nabrało szczególnego znaczenia. Jednym z chętnie stosowanych materiałów elewacyjnych były okładziny z naturalnego kamienia, głównie wapienia i piaskowca. Jasne kamienne płyty łączone ze sobą na styk lub z lekkim dystansem, podkreślonym niekiedy kontrastującymi spoinami, stanowiły główny element aranżacji elewacji. Czasami w poziomie parterów budynków pojawiły się też polerowane czarne płyty okładzinowe oraz barwne kamienie czerwone (granitowe lub wapienne). Efekt dekoracyjny takich elewacji wynikał z widocznej struktury i barwy naturalnego kamienia, dlatego w przeciwieństwie do wcześniejszych epok, płyty nie były malowane.


W Gdyni, ze względu na duży koszt materiału i skomplikowaną technikę montażu, kamieniem licowano wyłącznie obiekty o podwyższonym standardzie, w większości budynki użyteczności publicznej i luksusowe domy mieszkalne. Jednak nawet w tych obiektach kamienne wykończenie stosowano przede wszystkim na głównych i najbardziej wyeksponowanych elewacjach, tylne opracowując znacznie skromniej, z tańszego i łatwiejszego w obróbce materiału. W niektórych przypadkach okładzina kamienna pojawiała się tylko fragmentarycznie, podkreślając jedynie ważniejsze części elewacji i zestawiana była z innym rodzajem materiałów elewacyjnych, najczęściej ze szlachetnymi tynkami.

Budynek Sądu Rejonowego przy pl. Konstytucji 5, płyty kamienne ułożono na najważniejszych częściach elewacji, w tym na ryzalicie części wejściowej i cokołach
Budynek Sądu Rejonowego przy pl. Konstytucji 5, płyty kamienne ułożono na najważniejszych częściach elewacji, w tym na ryzalicie części wejściowej i cokołach

Podczas II wojny światowej oraz w latach powojennych wiele elewacji kamiennych uległo poważnym zniszczeniom. Poddane w późniejszych okresach doraźnym remontom, polegającym najczęściej na prowizorycznym uzupełnieniu ubytków i pomalowaniu, zatraciły swój pierwotny charakter, strukturę i barwę. Rewaloryzacja elewacji z okładzinami kamiennymi nie jest łatwa, ale możliwa, co udowodniły pozytywne efekty prac konserwatorskich przeprowadzonych przy niektórych obiektach w Gdyni. 

Na prace konserwatorskie przy elewacjach budynków historycznych można uzyskać dotację z budżetu Gminy Gdynia. Więcej informacji na temat zasad przyznawania dofinansowania: www.gdynia.pl/zabytki/dotacje

Opracowanie tekstu: Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków. Zdjęcia: Biuro MKZ i Bartłomiej Ponikiewski
Układ płyt na elewacji budynku przy ul. 3 Maja 27-31. Każda z płyt wapienia ma grubość około 3,5 cm i waży ponad 100 kg. Wokół okien wykonano kamienne obramienia z porowatego trawertynu w kolorze beżowym. Płyty wapienia zostały lekko pomalowane z uwagi na liczne uszkodzenia wypełnione po wojnie zwykłą zaprawą.

Układ płyt na elewacji budynku przy ul. 3 Maja 27-31. Każda z płyt wapienia ma grubość około 3,5 cm i waży ponad 100 kg. Wokół okien wykonano kamienne obramienia z porowatego trawertynu w kolorze beżowym. Płyty wapienia zostały lekko pomalowane z uwagi na liczne uszkodzenia wypełnione po wojnie zwykłą zaprawą.


Kamienica firmy „Paged” przy ul. Świętojańskiej 44, czerwonym piaskowcem obłożono elewacje parteru od strony ulic Świętojańskiej i Armii Krajowej
Kamienica firmy „Paged” przy ul. Świętojańskiej 44, czerwonym piaskowcem obłożono elewacje parteru od strony ulic Świętojańskiej i Armii Krajowej

  • Okładzina z czerwonych płyt na parterze budynku PAGED w trakcie konserwacji – tj. po usunięciu warstwy styropianu a przed wypełnieniem szczelin. Widoczne pionowe dekoracyjne rowki na powierzchni płyt
  • Płyta okładziny kamiennej budynku przy ul. 10 Lutego 24 ze zniszczeniem w miejscu metalowych kotew, które służyły mocowaniu do ściany
  • Kamienica firmy „Pantarei” przy ul. Abrahama 37, widoczne charakterystyczne zróżnicowanie odcienia poszczególnych płyt piaskowca
  • Budynek biurowy ZUS, ob. Urząd Miasta Gdyni przy ul. 10 Lutego 24, jedyny w Gdyni przykład budynku, w którym płytami kamiennymi oblicowano wszystkie elewacje