Relacje z zakończonych prac konserwatorskich

Kamienica przy Świętojańskiej odzyskała przedwojenny wygląd

Budynek przy ul. Świętojańskiej 46 - po lewej przed pracami konserwatorskimi, po prawej po pracach konserwatorskich. Fot. Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków

Budynek przy ul. Świętojańskiej 46 - elewacja przed i po pracach konserwatorskich. Fot. Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków

18.05.2022 r.

Kamienica Leopolda Barca przy ul. Świętojańskiej 46 odzyskała dawny blask. To jeden z budynków poddanych pracom konserwatorskim w ramach programu dotacji na remonty zabytków w 2021 roku. Jak zmienił się wygląd kamienicy? Efekty prac prezentujemy poniżej.


O budynku

Fotografia archiwalna przedstawiająca budynek w 1940 r.Jednym z obiektów poddanych pracom konserwatorskim w ramach programu dotacji na zabytki w 2021 roku jest kamienica Leopolda Barca przy ul. Świętojańskiej 46. Budynek został zaprojektowany w 1933 roku przez jednego z czołowych architektów – Maksymiliana Zuske-Zdzierza. Powstał rok później. Jego budowa trwała zaledwie 100 dni. To najprawdopodobniej najszybciej wybudowana kamienica w śródmieściu Gdyni.
Przy tej okazji na wzmiankę zasługują inicjatorzy całego przedsięwzięcia, czyli pierwsi właściciele kamienicy – Leopold Barc i jego żona Filipina. Aby kupić działkę w Gdyni, sprzedali swoją fabrykę czekolady w Bydgoszczy. Natomiast budowę domu sfinansowano dzięki dolarom, jakie Filipina otrzymywała od swojego męża, który pracował jako odlewnik w USA.

O architekturze i historycznym wykończeniu


Interesująca jest nie tylko historia samego budynku, ale także jego architektura. Najbardziej charakterystycznym elementem tej wczesnomodernistycznej kamienicy, jak napisała Maria Jolanta Sołtysik, jest umieszczona w centrum elewacji frontowej szeroka loggia – po raz pierwszy zastosowano tego typu rozwiązanie w Gdyni.
Pomiędzy witrynami sklepowymi na parterze zaprojektowano asymetryczną wnękę  podkreślająca wejście do budynku. Jest to charakterystyczny zabieg stosowany w wielu przedwojennych gdyńskich kamienicach. W czytelny sposób oddziela wejście do części mieszkalnej od części usługowej.
Na szczególną uwagę zasługują tynki użyte do wykończenia budynku – zastosowano charakterystyczne dla architektury tego okresu tynki barwione w masie: na płaszczyźnie głównej elewacji gruboziarniste beżowo-żółte z dodatkiem kruszywa z marmuru Biała Marianna, na płytach balustradowych loggii – również beżowo-żółte ale drobno zacierane, a w parterze i na opaskach wokół okien oraz wokół loggii – zielone, dekoracyjne, rowkowane tynki kamieniarskie z przebijającym białym oraz szarym kruszywem.

Zestawienie tynków na budynku przy ul. Świętojańskiej 46. Po lewej rowkowany zielony tynk szlachetny parteru, po prawej wyższe kondygnacje budynku wykończone beżowo-żółtym tynkiem o różnej strukturze. Fot. Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków
Tynki na elewacji budynku przy ul. Świętojańskiej 46. Fot. Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków

Warto poczynić tutaj drobną dygresję i zwrócić uwagę na kolorystykę elewacji budynku oraz na mnogość zastosowanych faktur wykończenia. Przeczy to powszechnemu stereotypowi, że modernistyczna Gdynia była biała. Pogląd ten jest wynikiem błędnej interpretacji czarno-białych przedwojennych zdjęć. Najczęściej jedynym białym elementem na elewacjach przedwojennych kamienic była stolarka okienna, natomiast tynki oraz inne materiały wykończeniowe prezentują całe spektrum barw – od zieleni, niebieskości, brudnego różu, po bardziej stonowane beże i szarości.

Kolaż zdjęć przedstawiający zróżnicowaną kolorystykę występującą na gdyńskich zabytkach. fot. Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków
Zróżnicowana kolorystyka gdyńskich elewacji stoi w sprzeczności ze stereotypem „białej Gdyni". Fot. Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków

Stan przed renowacją

Zdjęcie budynku przed pracami konserwatorskimi. Fot. Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków
Budynek przed remontem. Fot. Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków

Niestety, z biegiem lat elewacja frontowa budynku utraciła dawną świetność – powierzchnię zasadniczą pokryły niezwykle silne zabrudzenia oraz wybielenia powstałe w wyniku zaciekania wody, natomiast parter został zdominowany przez chaos reklamowy i płyty przykrywające oryginalne, szczególnie wartościowe zielone tynki kamieniarskie. Główne wejście do budynku zostało zlicowane z płaszczyzną witryn sklepowych.

O samych pracach


Prace przy renowacji były prowadzone wielotorowo. Jednym z wyzwań było znalezienie metody oczyszczenia tynków z czarnych zabrudzeń. Ostatecznie zdecydowano się na czyszczenie gotowym środkiem chemicznym. Niestety, stan po użyciu środka, mimo świetnych miejscowych efektów, całościowo pozostawiał wiele do życzenia. Zdecydowano się na laserunkowe scalenie elewacji, a w przypadku dwóch płaszczyzn balkonów – skucie skorodowanych tynków i uzupełnienie nowymi wykonanymi na wzór pierwotnych. Skład tynków do uzupełnień był dobierany na budowie.
Fragment tynków budynku - z lewej tynk przed pracami konserwatorskimi, z prawej po oczyszczeniu. Fot. Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków
Fragment tynków przed i po oczyszszczeniu. Fot. Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków

Osobne zagadnienie stanowiły rowkowane tynki szlachetne w parterze. Niestety, zdjęcie płyt, którymi były przykryte, odsłoniło ich bardzo zły stan techniczny, niemożliwy do odratowania. Udało się zachować jedynie część sąsiadującą z budynkiem przy ul. Świętojańskiej 48. Pozostałe części zostały zrekonstruowane w postaci prefabrykatów odlewanych w formie, a następnie przyklejanych za pomocą wysokoplastycznego kleju do ścian parteru.

Fragment zachowanego zielonego tynku szlachetnego w parterze. Fot. Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków
Prefabrykat imitujący tynk szlachetny w parterze. Fot. Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków

W trakcie prac rozwiązano również kwestie budowlane, związane z wymianą systemu odwodnienia balkonów oraz podwyższeniem balustrad do wysokości normatywnej, w celu zwiększenia bezpieczeństwa użytkowania loggii.
Warto także odnotować, że wspólnota mieszkaniowa zdecydowała się na przywrócenie oryginalnego zamysłu cofniętego wejścia do budynku i odsłonięcia zabudowanej wnęki.

Fragment parteru budynku przy ul. Świętojańskiej 46 wraz z wnęką wejściową. Fot. Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków
Fragment parteru budynku przy ul. Świętojańskiej 46 wraz z wnęką wejściową. Stan po pracach konserwatorskich. Fot. Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków

Dofinansowanie remontu elewacji z budżetu miasta wyniosło 83 400 zł. Prace zrealizowano dzięki inicjatywie i zaangażowaniu wspólnoty mieszkaniowej budynku, a w szczególności wnuka pierwszych właścicieli kamienicy – pana Jakuba Barca. Prace wykonała firma RAD BUD, a kierował nimi pan Przemysław Wojewódzki. Nadzór konserwatorski pełniła pani Kamila Ślefarska.

Budynek przy ul. Świętojańskiej 46 - po lewej przed pracami konserwatorskimi, po prawej po pracach konserwatorskich. Fot. Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków
Elewacja przed i po pracach konserwatorskich. Fot. Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków

Przy tworzeniu tekstu korzystano z książek:
  • „Na styku dwóch epok. Architektura gdyńskich kamienic okresu międzywojennego” Marii Jolanty Sołtysik,
  • „Sekrety gdyńskich kamienic” Arkadiusza Brzęczka
oraz ze sprawozdania z przebiegu prac remontowo-konserwatorskich elewacji budynku mieszkalno-usługowego przy ul. Świętojańskiej 46 w Gdyni, które przygotował Przemysław Wojewódzki.