Zapadła wyczekiwana decyzja – Gdynia, a konkretniej jej modernistyczne centrum, zostanie wpisane na prestiżową Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Eksperci w poniedziałek 27 lipca w koreańskim Busan potwierdzili w ten sposób, że gdyńska architektura i cały układ urbanistyczny są dobrem o wyjątkowej wartości w skali całego świata. Jedyne takie na świecie. Cechy, które wyróżniają Gdynię Długa droga na listę UNESCO Wszystko „zaczęło się od morza” i przetrwało do dziś Co wpis zmieni w funkcjonowaniu miasta O Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO Międzynarodowa promocja, pozycja na liście „koniecznie do zobaczenia” miłośników architektury z całego świata i nowy, silny motor napędowy dla turystyki – to tylko część korzyści, które od teraz stoją przed Gdynią. Gwarantuje je miejsce na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO (World Heritage List, WHL), czyli w najbardziej znanym na świecie zbiorze budynków, zabytków i tradycji, które zachowują historię dla następnych pokoleń. Jedyne takie miasto na świecie. Cechy, które wyróżniają Gdynię Po latach przygotowań i zabiegów miasta o wpis na prestiżową listę wreszcie podjęto pozytywną decyzję. Wczesnym rankiem z niedzieli na poniedziałek (26/27 lipca) Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO oficjalnie uznał modernistyczne centrum Gdyni za dobro o wyjątkowym znaczeniu dla całego świata. Dokładniej: za dobro posiadające Wyjątkową Uniwersalną Wartość (czyli tzw. Outstanding Universal Value – z j. ang.), co jest najważniejszym warunkiem wpisu.Jedna z sesji plenarnych podczas 48. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO w koreańskim Busan (mat. prasowe / © UNESCO / KHS)Międzynarodowe grono ekspertów, które obradowało w koreańskim Busan przez ostatni tydzień dokładnie przyjrzało się gdyńskiemu, uzupełnionemu wnioskowi (przypomnijmy, że modernistyczne Śródmieście było jedynym polskim kandydatem do wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa) i potwierdziło, że Gdynię wyróżniają cechy niespotykane w innych miastach z podobną architekturą. Delegaci reprezentujący Polskę podczas sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO w Busan (fot. materiały prasowe)To m. in. zwarta, starannie zaplanowana zabudowa śródmiejska z wysoką jakością przestrzeni do życia, projektowanie miasta w harmonii z morzem i portem, wyjątkowe kamienice i budynki o bogatych i spójnych formach architektonicznych oraz zachowanie historycznych funkcji, autentyczności i integralności całego obszaru. Podsumowując: „Modernistyczne Centrum Gdyni” (pełna nazwa wpisu na WHL UNESCO) to po prostu jeden z najlepiej zachowanych na świecie przykładów nowoczesnego miasta portowego XX wieku. To dzień, który zapisze się w historii Gdyni. Wielki powód do dumy i jednocześnie zobowiązanie do dalszej troski o to wyjątkowe miejsce dla przyszłych pokoleń. To także potwierdzenie, że wizja, od której ponad sto lat temu rozpoczęła się historia nowoczesnej Gdyni, zachowała swoją siłę i uniwersalne znaczenie. Wpis jest przede wszystkim hołdem dla ludzi odważnych: urbanistów, architektów, inżynierów i budowniczych, którzy uwierzyli, że z niewielkiej wsi można stworzyć nowoczesny port i miasto. Ten sukces należy również do kolejnych pokoleń Gdynianek i Gdynian, którzy przez dziesięciolecia troszczyli się o swoje miasto i czynią to nadal – mówi Aleksandra Kosiorek, prezydent Gdyni. Wideo i montaż: Sławomir Okoń Długa droga na listę UNESCO To efekt łącznie ponad 20 lat starań i prac nad tym, aby skutecznie chronić i promować najcenniejszą gdyńską architekturę. Przypomnijmy, że przez ostatnie dwie dekady miejscy urzędnicy między innymi zwiększyli ochronę konserwatorską, powołali Miejskiego Konserwatora Zabytków, prowadzili i wspierali liczne badania naukowe oraz współpracowali zarówno z mieszkańcami, jak i z innymi organami. Od 2007 roku układ urbanistyczny Śródmieścia znalazł się w rejestrze zabytków, a od 2015 roku zyskał też status Pomnika Historii – tak narodziła się realna ambicja, aby miasto znalazło się także na prestiżowej, międzynarodowej liście prowadzonej przez UNESCO. Cel osiągnięto w symbolicznym momencie, jakim jest rok obchodów 100-lecia miasta. To sukces wielu środowisk i dowód na to, że konsekwentna współpraca, dialog z ekspertami oraz odpowiedzialne zarządzanie dziedzictwem przynoszą efekty. Dziękujemy wszystkim, którzy przez lata angażowali się w przygotowanie nominacji i wspierali Gdynię na drodze do UNESCO. Chciałabym szczególnie podziękować autorom wniosku nominacyjnego, a w szczególności prof. dr hab. inż. arch. Marii Jolancie Sołtysik z Wydziału Architektury Politechniki Gdańskiej, dr hab. inż. arch. Robertowi Hirschowi, Miejskiemu Konserwatorowi Zabytków w Gdyni i Markowi Stępie, ówczesnemu wiceprezydentowi miasta. Bardzo dziękuję też zespołom gdyńskiego Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków i Referatu Współpracy z Zagranicą, na czele z ich kierowniczkami, Celiną Łozowską i Joanną Leman, a także wszystkim osobom, które na co dzień wspierają miasto w ochronie i popularyzacji gdyńskiego dziedzictwa modernistycznego – wymienia Oktawia Gorzeńska, wiceprezydentka Gdyni. Wideo i montaż: Sławomir OkońPrzypomnijmy, że za gdyńskim wnioskiem stoi m. in. szczegółowa dokumentacja nominacyjna, tzw. Plan Zarządzania (dokument określający zasady ochrony, monitorowania i rozwoju historycznego centrum), ich wieloetapowa ewaluacja przez ICOMOS (Międzynarodową Radę Ochrony Zabytków i Miejsc Historycznych) oraz praca dyplomatyczna i budowanie zaufania dla kandydatury na arenie ogólnopolskiej i międzynarodowej. Do tego, aby modernistyczne Śródmieście mogło trafić na listę, przyczyniła się współpraca z rządem, Ministerstwami Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Spraw Zagranicznych, Narodowym Instytutem Dziedzictwa, Stałym Przedstawicielstwem RP przy UNESCO czy władzami województwa pomorskiego.Delegaci reprezentujący Polskę podczas sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO w Busan. W środku Mariusz Lewicki, stały przedstawiciel RP przy UNESCO, który aktywnie działał na rzecz gdyńskiej kandydatury (mat. prasowe / © UNESCO / KHS)Skrócona historia gdyńskiej drogi na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO: 2007 rok: wpisanie układu urbanistycznego Śródmieścia Gdyni do rejestru zabytków województwa pomorskiego 2007 rok: pierwsza edycja międzynarodowej konferencji naukowej „Modernizm w Europie – modernizm w Gdyni”, która skupia się na popularyzacji nurtu modernizmu i gości w mieście do dziś 2012 rok: powołanie Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków w Gdyni (na mocy porozumienia z Wojewódzkim Urzędem Ochrony Zabytków w Gdańsku) 2015 rok: uznanie decyzją Prezydenta RP Śródmieścia Gdyni za Pomnik Historii 2019 rok: zgłoszenie przez Polskę kandydatury Gdyni na Listę Informacyjną UNESCO (tzw. Tentative List) i początek prac nad dokumentacją nominacyjną luty 2023 roku: zgłoszenie gdyńskiej kandydatury na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz przekazanie kompletnej dokumentacji do Centrum Światowego Dziedzictwa UNESCO czerwiec 2025 roku: otrzymanie dokumentu, w którym eksperci ICOMOS-u potwierdzili wyjątkową wartość modernistycznego Śródmieścia Gdyni, wskazując kwestie do doprecyzowania (tzw. rekomendacja typu referral) czerwiec 2025 roku: wiceministra kultury i dziedzictwa narodowego Bożena Żelazowska zarekomendowała głosowanie kandydatury Gdyni na sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa w 2026 roku 2025-2026: proces uzupełniania i dopracowywania gdyńskiego wniosku, działania dyplomatyczne listopad 2025 roku: skorzystanie z prawa do bezpośrednich konsultacji z ekspertami ICOMOS oraz Działem Nominacji WHC UNESCO w Paryżu styczeń 2026 roku: oficjalne przekazanie uzupełniającej dokumentacji do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a następnie do ICOMOS maj 2026 roku: wyjazdowe posiedzenie senackiej Komisji Kultury i Środków Przekazu w Gdyni, jednogłośne wsparcie senatu dla gdyńskiej kandydatury lipiec 2026 roku: konsultacje z ekspertami ICOMOS w Paryżu, briefing dla przedstawicieli korpusu dyplomatycznego państw członkowskich Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO w Ministerstwie Spraw Zagranicznych RP 19-27 lipca 2026 roku: 48. sesja Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO, decyzja dotycząca gdyńskiej kandydatury Delegaci reprezentujący Polskę podczas sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO w Busan. W środku Mariusz Lewicki, stały przedstawiciel RP przy UNESCO, po prawej wiceprezydentka Oktawia Gorzeńska (fot. materiały prasowe UM) Wszystko „zaczęło się od morza” i przetrwało do dziś W tym przypadku eksperci uznali, że Modernistyczne Centrum Gdyni jest jednym z najwybitniejszych na świecie przykładów wczesnego modernizmu w urbanistyce. Przypomnijmy, że obszar dzisiejszego Śródmieścia powstawał niemal od podstaw w latach 1926-1939 jako nowoczesne centrum miasta portowego oraz symbol ambicji odradzającej się Polski, otwartej na świat i patrzącej w przyszłość. Molo Południowe, jedna z głównych osi miasta i symbol projektowania otwartego na morze, cechy charakterystycznej dla Gdyni (fot. Marek Sałatowski)Łączył wspomnianą architekturę modernistyczną z funkcjonalnym układem urbanistycznym oraz pozostawał w nierozerwalnej więzi z portem i Morzem Bałtyckim. Co ważne: do dziś zachował on swój wyjątkowy układ przestrzenny oraz architekturę. Podstawa wpisu Gdyni na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO to kryterium IV – zarezerwowane dla dóbr stanowiących znaczący etap w historii ludzkości. Unikatowość gdyńskiej kandydatury potwierdziło też porównanie z innymi miastami, które cechuje nowoczesna urbanistyka z tego samego okresu. Zarówno zestawienie z niemieckim Bauhausem, osiedlami mieszkaniowymi Berlina, architekturą litewskiego Kowna i słoweńskiej Lublany, a także nadmorskiego Tel Awiwu (Izrael), Brasilii (Brazylia), Chandigarhu (Indie) czy Asmary (Erytrea) potwierdziło, że Gdynia to odrębny, odmienny model z charakterystycznymi dla siebie cechami. Wideo i montaż: Sławomir Okoń Obszerne opisy modernistycznego centrum miasta można znaleźć przede wszystkim na stronie internetowej modernizmgdyni.pl. Żywą szansą na lepsze poznanie jego założeń w ostatnich latach są też liczne wystawy, spacery z przewodnikami w ramach projektu Gdyńskiego Szlaku Modernizmu, foto-spacery i konkursy fotograficzne (np. Gdyński Modernizm w Obiektywie) oraz inne wydarzenia związane z lokalną architekturą. Laureaci jednej z edycji miejskiego konkursu fotograficznego przy zdjęciach modernistycznych budynków z Gdyni (fot. Przemysław Kozłowski / Gdynia.pl, archiwalne)Aby zrozumieć, na czym polega wyjątkowość, warto zwrócić uwagę na: historię powstania miasta w tempie unikatowym w skali świata (z kaszubskiej wsi do nowoczesnego, portowego miasta z ponad 100 tysiącami mieszkańców w zaledwie kilkanaście lat) staranne planowanie miasta w duchu modernizmu: przemyślana siatka ulic, zwarte pierzeje kamienic, zorientowanie na potrzeby mieszkańców i jakość życia projektowanie budynków zgodnie z najlepszymi wzorcami: dobrze doświetlone mieszkania, brak ciemnych oficyn, dostęp do terenów zielonych, inspiracja motywami marynistycznymi, charakterystyczny, „opływowy” styl architektoniczny nazywany gdyńskim modernizmem i elementy art deco, zachowanie spójności i estetyki związek miasta z morzem: miasto było planowane i rozwijało się w harmonii z portem, a jego główna oś do dziś pozostała otwarta na morze (Molo Południowe, Skwer Kościuszki i ul. 10 Lutego) zachowanie autentyczności: miasto uniknęło poważnych zniszczeń podczas II wojny światowej, zachowało oryginalny układ ulic, placów i kwartałów oraz liczną zabudowę z okresu XX-lecia międzywojennego, nie zmieniły się funkcje większości budynków, pozostały historyczne nazwy. To pierwsza polska pozycja na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO obejmująca architekturę modernistyczną całego zespołu urbanistycznego. Łącznie na liście znalazło się do tej pory zaledwie 17 obiektów z Polski: 15 dziedzictw kulturowych i 2 o charakterze przyrodniczym (wśród nich miejsca tak ikoniczne, jak Stare Miasto w Krakowie, kopalnia soli w Wieliczce czy zamek krzyżacki w Malborku). Co wpis zmieni w funkcjonowaniu miasta Miejsce wśród najbardziej wartościowego dziedzictwa z całego świata otwiera przed miastem nowe możliwości. Spodziewany jest przede wszystkim rozwój turystyki – marka UNESCO to silny magnes dla odwiedzających z całego świata, którzy szukają wartościowej oferty i napędzają lokalną gospodarkę (usługi, transport, handel, gastronomia). Znacząco większa będzie też rozpoznawalność miasta na arenie międzynarodowej. Obecność na Liście Światowego Dziedzictwa może również otworzyć potencjalne drogi do pozyskiwania zewnętrznych funduszy na działania związane z ochroną architektury i ułatwić dalszą ochronę wartościowych zabytków.Wpis na prestiżową listę nie niesie natomiast za sobą rewolucji, której mogliby w jakikolwiek sposób obawiać się mieszkańcy samego Śródmieścia. Ten obszar już od 2007 roku znajduje się pod szczególną ochroną i właściciele budynków oraz kamienic – które w znacznej części pozostają pozostają w prywatnych rękach – wiedzą już, na jakich zasadach współpracować z konserwatorami. Wiele szczegółów określają też same zapisy miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.Warto pamiętać, że od lat z powodzeniem działa coroczny, miejski program dotacji do prac konserwatorskich, dzięki któremu inwestorzy mogą liczyć na finansowe wsparcie remontów elewacji, dachów czy detali najcenniejszych budynków. Działająca i stabilna ochrona zabytków to zresztą jeden z powodów, dzięki którym z sukcesem wnioskowano o wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO – bez podjętych już ponad 20 lat temu kroków nie udałoby się zachować stanu, który przekonał ekspertów.Kwestią, która ulegnie zmianie, będą natomiast uzgodnienia przy nowych inwestycjach. Aby utrzymać unikatowy charakter gdyńskiego Śródmieścia, każdorazowo konieczna będzie ocena ich wpływu na chroniony obszar – choć wiele kwestii określają już istniejące dokumenty planistyczne. O Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO (ang. UNESCO World Heritage List) utworzono na podstawie konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego z 1972 roku.Znajdują się na niej najbardziej wartościowe na świecie dobra, które uznano za cenne z punktu widzenia całej ludzkości. Główny cel to ochrona reprezentatywnego dziedzictwa kultury i natury wszystkich regionów świata. Na liście znalazło się do tej pory zaledwie 17 miejsc z Polski (ostatni wpis pochodzi z 2021 roku). Całość to natomiast ponad 1200 obiektów z całego globu.Każdego roku państwa-strony Konwencji Światowego Dziedzictwa (Polska ratyfikowała konwencję w 1976 roku) mogą zgłosić tylko jedną kandydaturę do wpisania na listę. Decyzje w sprawie kolejnych kandydatur są podejmowane na sesjach Komitetu Światowego Dziedzictwa.O losach wniosków decyduje wówczas międzynarodowe grono złożone z przedstawicieli 21 państw członkowskich (Argentyny, Belgii, Bułgarii, Grecji, Indii, Jamajki, Japonii, Kataru, Kazachstanu, Kenii, Korei Południowej, Libanu, Meksyku, Rwandy, Senegalu, Saint Vincenta i Grenadyny, Turcji, Ukrainy, Wietnamu, Włoch i Zambii).Wszystkie państwa-strony w ramach wspomnianej wcześniej konwencji są zobowiązane do otoczenia swoich zabytków wpisanych na listę szczególną opieką i ochroną przed zniszczeniem. Muszą też zapewnić ich zachowanie w możliwie niezmienionej postaci dla przyszłych pokoleń. Opublikowano: 27.07.2026 06:40 Autor: Kamil Złoch (kamil.zloch@gdynia.pl) Zmodyfikowano: 27.07.2026 06:53 Zmodyfikował: Kamil Złoch