Okno – bulaj z budynku portowego biurowo-magazynowego K przy ul. Polskiej 21 zabytkiem miesiąca czerwca 2026. Okrągłe okna są jednym z detali często uznawanych za charakterystyczny element architektury modernistycznej. W rzeczywistości w budynkach Gdyni nie ma ich wcale za wiele. Wyjątkowy przykład takiego rozwiązania można odnaleźć w modernistycznej architekturze gdyńskiego portu w budynku dawnej dojrzewalni bananów i magazynu firmy „Bananas”, zlokalizowanym przy ul. Polskiej 21. Warto zwrócić uwagę, że okrągłe okno modernistyczne zostało umieszczone w elewacji wykończonej cegłą klinkierową. Wokół otworu zastosowano starannie opracowany detal ceramiczny, połówki cegieł ułożono promieniście po okręgu okna.Budynek przy ul. Polskiej 21 i okno-bulaj w elewacji (fot. B. Ponikiewski)Budynek przy ul. Polskiej 21 w Gdyni powstał w latach 1938-1939 jako nowoczesne centrum biurowo-magazynowe, obsługujące handel towarami kolonialnymi, przede wszystkim importem bananów.Jak podała Anna Orchowska w książce „Frontem do morza plan: budowa i architektura portu w Gdyni” budynek został zaprojektowany przez architektów Elizę Unger i Bronisława Wondrauscha dla spółki „Bananas. Polski Przemysł Owocowy Sp. z o.o.”, założonej w 1933 r. przez Mendla (Maksa) Wolfa Sonabenda przy współudziale inwestorów skandynawskich. Roboty budowlane prowadziła firma „Inżynierowie Budowy i Architektury O. i E. Ungerowie i E. Jakóbowicz”, kierowana przez inż. Oswalda Ungera.Wielofunkcyjny, dwukondygnacyjny budynek o wymiarach planu 50 × 27,6 m zaprojektowano w stylistyce umiarkowanego modernizmu. Zwarta, monumentalna bryła została wzbogacona geometrycznymi podcieniami wejściowymi, pionowymi przeszkleniami typu „termometr” oraz charakterystycznymi okrągłymi oknami – bulajami, które doświetlają klatki schodowe.Zdjęcia zachowanej we wnętrzu klatki schodowej (fot. zasoby Biura MKZ w Gdyni)Na parterze mieściły się rozległe magazyny o powierzchni ponad 1,1 tys. m² i wysokości 5 metrów, pomieszczenia socjalne, garaże oraz mieszkanie portiera. W piwnicach zlokalizowano osiem komór dojrzewalni bananów, kotłownię, kartoniarnię oraz salę rekreacyjną dla pracowników. Piętro przeznaczono na funkcje administracyjne – działały tam cztery niezależne działy biurowe z osobnymi wejściami i salami operacyjnymi.Budynek wykonano w konstrukcji żelbetowej ze ścianami z cegły pełnej o grubości od 25 do 63 cm. Stropy miały konstrukcję płytowo-żebrową, dach był drewniany, czterospadowy i kryty papą. Charakterystycznym elementem były również rampy wyładowcze od strony ul. Polskiej oraz torowiska kolejowego, umożliwiające sprawną obsługę transportu towarów.Wyjątkowo starannie opracowano wykończenie elewacji. Lico budynku wykonano z klinkieru w dwóch zestawionych kolorach – ciepłej czerwieni i głębokiego bordo. Kontrast ceramicznych okładzin nadawał bryle elegancji i nowoczesnego wyrazu, wyróżniającego obiekt na tle surowej architektury portowej.Zdjęcie przedstawiające podcień od strony południowo - zachodniej oraz oznaczenie rampy usuniętej podczas przebudowy (fot. B. Ponikiewski)W ostatnich latach część magazynowa obiektu przestała być przydatna ze względu na zupełnie inne wymogi współczesnego magazynowania towarów. W 2016 r. zdecydowano o budowie w tym miejscu dużej hali magazynu wysokiego składowania. Rozebrano część wschodnią i centralną budynku, zachowując część zachodnią z charakterystycznym podcieniem i okrągłym oknem.Nową halę zintegrowano od strony ul. Starej Polskiej z zachowanym fragmentem, odtwarzając elewacje w formie nawiązującej do formy historycznej. Obiekt nadal pełni funkcje portowe i użytkowany jest obecnie przez m.in. firmę Uni Logistics. Bibliografia: Orchowska Anna, Frontem do morza: plan, budowa i architektura portu w Gdyni, Gdańsk, s. 330-333. Fotografie wnętrza użyte w broszurze zostały wykonane prze Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków w sierpniu 2015 r. Fotografie współczesne użyte w broszurze zostały wykonane przez Bartłomieja Ponikiewskiego w sierpniu 2019 r. Opracowała:mgr inż. arch. Karolina Dawert Opublikowano: 30.06.2026 11:37 Autor: Luiza Skrzypkowska (luiza.skrzypkowska@gdynia.pl) Zmodyfikowano: 01.07.2026 08:18 Zmodyfikował: Aleksandra Dylejko